Hiện giờ chúng ta đang làm ra được bao nhiêu món đồ trụ nổi trăm năm. Cây mất mấy chục năm để lớn, và nếu dùng tốt thì sống lâu gấp nhiều lần chừng ấy. Hiếm có vật liệu nào mà thời gian sinh trưởng và thời gian sử dụng lệch nhau đến thế. 『Thời gian của cây』(나무의 시간, Kim Min-sik viết, 브.레드, 2022) nhìn thẳng vào độ lệch đó.
Cuốn sách được viết từ tầm nhìn của người làm việc với vật liệu gỗ. Các công đoạn để gỗ thành gỗ thành phẩm, như loài cây và vùng trồng, cách xẻ và quá trình hong khô, tạo thành trục của phần thuật lại. Sách có cả bản in chữ lớn nên khổ sách rộng rãi, và là loại văn đọc chậm.
Người từng sờ tay vào gỗ thì biết. Mùi của tấm ván vừa xẻ, tiếng ngắn và khô khi lưỡi bào lướt qua, những gồ ghề li ti mà bề mặt cột gỗ lâu năm để lại trên đầu ngón tay. Câu văn của cuốn sách này đi theo lý lịch của vật liệu mà không xóa đi những cảm giác đó.
Kiến trúc truyền thống Hàn Quốc dùng gỗ, và loại gỗ đó dù sau vài trăm năm vẫn qua tháo dỡ và sửa chữa để trở lại đúng chỗ cũ. Thay một cấu kiện thì cả tòa nhà tiếp tục sống. Ở đó có một cách hạch toán khác với phép tính của hôm nay vốn lặp lại việc phá bỏ và xây mới.
Vì thế điều cuốn sách này chạm tới không phải là chuyện sở thích. Muốn có gỗ tốt thì phải quản lý rừng theo đơn vị trăm năm, và muốn quản lý khu rừng đó thì phải tiếp tục dùng gỗ. Muốn bảo tồn thì phải chặt, muốn chặt thì phải trồng. Tác giả không khâu liền sự căng thẳng này một cách trơn tru.
Sức mạnh của cuốn sách đến từ chỗ nó bám sát vật liệu. Thay vì tiêu thụ gỗ như một biểu tượng của diễn ngôn sinh thái, sách giữ gỗ lại như món đồ được bán, được xẻ và được hong khô. Khi những cuốn sách nói về tính bền vững trèo lên tới thống kê và chính sách, cuốn sách này ở lại ngang tầm thớ gỗ.
Cũng có chỗ mỏng. Sách vẽ thời gian của vật liệu dày dặn bao nhiêu thì bức tranh về ngành nghề và thể chế nơi vật liệu đó được đặt vào lại thưa bấy nhiêu. Với độc giả muốn biết thêm về điều kiện hôm nay khi cung cầu gỗ vượt qua biên giới, hay về những ràng buộc thực tế ở hiện trường sửa chữa, cần thêm một cuốn sách khác.
Người sống bằng việc sửa sang những công trình gỗ lâu năm sẽ đọc cuốn sách này sâu nhất. Bởi với bàn tay từng thay phần chân cột và từng dỡ sàn gỗ ra, cách tác giả đi theo tuổi thọ của vật liệu không hề xa lạ.
Gỗ sau khi bị chặt vẫn khô đi, cong đi, chịu đựng và tiếp tục trải qua thời gian. Ở điểm là một ghi chép nắm lấy sự thật đó và đẩy đi đến cùng, cuốn sách này tách khỏi những cuốn sách khác nói về môi trường.
