Tuyết phủ lấp. Sức phủ lấp giống với sức xóa đi nhưng không phải là một. Thứ bị phủ lấp vẫn nguyên ở bên dưới, và khi xuân đến thì lộ ra lần nữa. 『Không nói lời chia tay』(Han Kang viết, Munhakdongne, 2021) là cuốn tiểu thuyết được dựng trên khác biệt đó.
Tiểu thuyết này viết về tuyết và cây, về thời gian bị vùi dưới đó. Hơi lạnh và hơi nước của mùa đông làm nên chất liệu của câu văn. Tốc độ đọc tự nhiên chậm lại, và nếu định lật nhanh thì câu văn trượt khỏi tay.
Từ lâu nhà văn đã chuyển những việc con người gây ra cho con người sang ngôn ngữ văn học. Lần này công việc ấy đi qua tính vật chất là mùa đông và tuyết. Thay vì bày ngay các ghi chép ra, tác giả đưa lên trước mảnh đất và thời tiết đang ôm giữ những ghi chép ấy. Người đọc trải nghiệm khí hậu đó bằng thân thể trước khi biết đến sự kiện.
Lý do đọc cuốn tiểu thuyết này trên trang báo bàn về di sản văn hóa nằm ở đây. Ký ức của một vùng đất phần lớn không còn lại dưới hình thức công trình hay hiện vật. Bức tường đổ, ngọn đồi không tên, khu đất trống mọc đầy cây tạp khó lọt vào danh mục bảo tồn. Văn học nâng những thứ đó lên thành ghi chép.
Căng thẳng giữa bảo tồn và khai thác cũng không bị nói lấp lửng. Việc cho người ta thấy nơi chốn của đau đớn gắn liền với việc gọt giũa nỗi đau ấy thành hình thức có thể tiêu thụ. Dựng bảng chỉ dẫn và mở đường thì người sẽ đến. Người đến càng đông thì lý do vì sao nơi ấy còn lại như thế càng bị đẩy ra sau.
Cuốn sách này tiếp cận từ phía ngược lại. Nó không trao cho người đọc một tự sự được sắp xếp trơn tru, mà đòi hỏi người đọc trực tiếp lao động đào bới tuyết. Lao động ấy vừa là đạo lý vừa là ngưỡng cửa của cuốn tiểu thuyết. Người đọc muốn nắm nhanh khái quát sự kiện sẽ vướng lại ở ngưỡng cửa này.
Cũng cần nói cả giới hạn. Tiểu thuyết này không thay thế sách sử. Vì không có niên biểu cũng không có thống kê, người đọc thiếu kiến thức nền sẽ nhiều lần gặp lúc phải tự tìm xem chuyện gì đã xảy ra vào lúc nào. Sự thiếu hụt đó cũng là một thân thể với phương pháp văn học mà cuốn sách này chọn.
Nếu tư liệu lưu trữ hay tập chứng ngôn cạnh tranh bằng mật độ của sự thật thì cuốn tiểu thuyết này cạnh tranh bằng sự kéo dài của cảm giác. Sau khi gấp sách lại, nhiệt độ và độ ẩm còn đi theo rất lâu. Với người đã đọc qua lại giữa lịch sử địa phương và văn học thì khác biệt đó đặc biệt rõ.
Người đang tính đi bộ ở một vùng quê xa lạ vào mùa đông thì đáng mang theo cuốn sách này. Bởi khi đi qua những ngôi làng và ngọn đồi ngoài tuyến du lịch, qua những khu đất trống không tên, thứ lọt vào mắt sẽ khác đi.
Rằng để đào bới thứ bị phủ lấp thì cần một bàn tay chịu đựng được lâu, cuốn tiểu thuyết nói cùng một điều ấy từ đầu đến cuối. Cánh cửa chỉ mở ra cho người đọc đã sẵn sàng chịu đựng xúc cảm của bàn tay đó.
