Sau khi hơn 1.000 người bị sa thải tại 'Factory Zero', cơ sở sản xuất xe điện của Mỹ, hơn 50 robot cộng tác do hãng Fanuc của Nhật Bản chế tạo đã được bố trí tại chính không gian đó. Robot cộng tác là máy được thiết kế để hoạt động cạnh con người mà không cần hàng rào an toàn, có thể lắp vào dây chuyền sẵn có mà không phải bố trí lại toàn bộ dây chuyền. Người phát ngôn của GM, Kevin Kelly, giải thích rằng việc đưa vào này vượt quá một biện pháp giảm chi phí, nhằm giảm gánh nặng thể chất cho người lao động và bảo đảm sức cạnh tranh trong sản xuất. Chủ tịch Local 22 của Nghiệp đoàn Công nhân ô tô Mỹ, James Cotton, bày tỏ lập trường phản đối trước tình cảnh máy móc bước vào dây chuyền đã vắng người.
Trong cùng tuần, tín hiệu tương tự cũng xuất hiện ở khối văn phòng. Amazon đã cắt giảm 30.000 người chỉ tính từ đầu năm nay, với lý do đầu tư vào AI. Đối tượng thống kê là toàn cầu hay nước Mỹ, và gộp đến thời điểm nào, công ty không cho biết.
Khi những việc như thế diễn ra đồng thời ở cả nhà máy lẫn văn phòng, tính chất của những gì đang xảy ra trên thị trường lao động thay đổi. Việc số người giảm đi do một ngành cụ thể suy giảm và việc bản thân công việc chuyển sang cho máy móc có đường phục hồi không giống nhau. Ở trường hợp trước, nhu cầu quay lại thì tuyển dụng cũng quay lại, còn ở trường hợp sau, sản xuất tăng lên thì con người vẫn không quay lại.
Cũng có cách giải thích khác. Trong giới chuyên gia có đánh giá rằng doanh nghiệp đang dùng AI như phương tiện hỗ trợ để nâng năng suất hơn là để loại bỏ con người. Hai mô tả này không xung đột trực diện. Một bên là việc thực sự đã xảy ra tại từng cơ sở, bên kia là chẩn đoán về dòng chảy chung.
Chỉ số của Hàn Quốc cũng gãy đà. Trong Xu hướng việc làm tháng 5/2026 của Cục Dữ liệu Quốc gia (국가데이터처), số người có việc làm giảm 40.000 người so với cùng tháng năm trước, quay đầu giảm sau 17 tháng kể từ tháng 12/2024. Ngành chế tạo mất 140.000 người, ngành xây dựng mất 43.000 người. Tỷ lệ có việc làm của thanh niên hạ từ 46,2% xuống 43,8% và tỷ lệ thất nghiệp thanh niên tăng từ 6,6% lên 7,2%.
Thế nhưng không tồn tại thống kê cho thấy trong phần giảm này, phần do robot hay phần mềm thay thế là bao nhiêu. Trường hợp tại cơ sở ở Mỹ và thống kê của Hàn Quốc có mẫu số khác nhau nên không thể chồng lên nhau ngay. Điều chính phủ chỉ ra như bối cảnh của chỉ số tháng 5 là cuộc chiến kéo dài ở Trung Đông.
Chính phủ đã mở cuộc họp Tổ chuyên trách việc làm liên bộ ngành lúc 8 giờ sáng ngày 17/6 tại trụ sở Chính phủ Seoul, do Thứ trưởng thứ nhất Bộ Kinh tế Tài chính Lee Hyung-il và Thứ trưởng Bộ Lao động và Việc làm Kwon Chang-jun chủ trì. Tại cuộc họp có đánh giá rằng thanh niên đang gặp khó khăn do thay đổi dân số và ngành nghề, do thói quen tuyển dụng đã đóng khung quanh người có kinh nghiệm và tuyển dụng không định kỳ, và do cuộc chiến ở Trung Đông. Kế hoạch cơ bản gộp đào tạo lại, hỗ trợ chuyển việc và củng cố lưới an toàn việc làm nhằm ứng phó với thay đổi nhu cầu nhân lực theo chuyển đổi AI và chuyển đổi công nghiệp xanh cũng đang được chuẩn bị. Thời điểm công bố chỉ được nêu là 'trong thời gian tới', và tên gọi chính thức của kế hoạch cũng chưa được ấn định.
Khi Tổng giám đốc Google Sundar Pichai lên phát biểu tại lễ tốt nghiệp Đại học Stanford, các sinh viên phản đối chính sách AI đã đồng loạt rời khỏi hội trường. Tại lễ tốt nghiệp Đại học Arizona hồi tháng 5, trước đó một tháng, cựu CEO Google Eric Schmidt bị la ó khi đang phát biểu với chủ đề AI.
CEO Nvidia Jensen Huang nói rằng khi công nghệ mới xuất hiện, cần bàn cả quy định lẫn thay đổi của chuẩn mực xã hội. Nội dung của chuẩn mực đó là giao công việc nào cho máy móc và giữ công việc nào cho con người, và ai sẽ chia cái giá của việc giao đó theo cách nào.
Tổ chuyên trách việc làm họp hằng tuần, và phương án ứng phó sẽ ra đời qua Hội nghị các bộ trưởng kinh tế. Xu hướng việc làm kỳ tới nối sang thống kê tháng 6, và con số đó sẽ phân định xem mức giảm của tháng 5 là dao động nhất thời hay là bước chuyển của dòng chảy.
