Trong ngành chế tạo của Mỹ, số việc làm còn bỏ trống vì không tìm được người đã vượt quá 500.000. Tại một xưởng sản xuất, ốp cửa xe (door garnish) mà công nhân từng phải cúi lưng lắp vào nay được robot lắp ráp bằng cảm biến và AI. Ốp cửa là linh kiện che phần dưới cửa xe để bảo vệ thân xe và hoàn thiện kiểu dáng. Việc từng làm bằng tay đã chuyển sang máy móc.
Có hai lý do khiến robot đi vào dây chuyền. Các nhà máy Mỹ đưa robot vào vì không tìm được người làm việc. Ở những tổ chức có hàng nghìn người nghỉ hưu nhưng chỉ tuyển mới vài trăm người, máy móc tiếp nhận công việc mà người đã rời đi từng đảm nhận. Trong trường hợp này không ai nhận thông báo sa thải, nhưng việc làm dành cho những người lẽ ra sẽ vào nhà máy đó cũng giảm đi tương ứng.
Thị trường đầu tư cũng bắt nhịp với xu hướng này. Công ty robot Mỹ Maven Robotics đã thu hút khoản đầu tư quy mô 135 tỷ won sau hơn 2 năm kể từ khi bắt đầu dự án thí điểm. Công ty này bố trí robot tại hiện trường làm việc để tự động hóa công việc, và dùng dữ liệu tích lũy trong quá trình bố trí để cải tiến vận hành. Đây là mô hình kinh doanh mà robot làm việc càng lâu thì kinh nghiệm phù hợp với hiện trường đó càng tích lũy nhiều hơn về phía máy móc.
Gánh nặng không trải đều. Công việc robot dễ tiếp nhận nhất là những công đoạn lặp đi lặp lại việc gắn linh kiện định sẵn vào vị trí định sẵn, như lắp ốp cửa. Những công đoạn như thế từng là lối vào để thanh niên chưa có kinh nghiệm hoặc người lao động ít có cơ hội tích lũy tay nghề lần đầu bước chân vào nhà máy. Dù không hiện lên trong thống kê sa thải, khi tin tuyển dụng giảm thì lối vào ấy hẹp lại.
Tại Hàn Quốc, số liệu thống kê cho thấy việc đưa robot vào và việc tuyển dụng mới giảm có đi cùng nhau hay không còn hiếm, nên khó ước lượng tác động lớn đến mức nào.
Thanh niên cũng đang thay đổi. Vì lo bị AI lấy mất việc, đã xuất hiện những thanh niên chuyển hướng nghề nghiệp sang công việc cổ xanh, tức là những ngành nghề dùng sức lực cơ thể để làm việc tại hiện trường. Đó là lựa chọn lấy cảm giác của đôi tay, thứ máy móc và phần mềm khó bắt chước, làm vốn liếng.
Thế nhưng như công đoạn lắp ốp cửa cho thấy, không phải công việc hiện trường nào cũng an toàn. Robot nhắm tới những công việc dây chuyền có nhiều thao tác lặp lại, còn công việc có tình huống thay đổi mỗi lần thì đôi tay con người càng trụ được lâu.
500.000 việc làm bỏ trống ở Mỹ và việc tuyển vài trăm người của một tổ chức xuất phát từ những nỗi lo khác nhau, nhưng cả hai đều nghiêng về phía giao thêm việc cho robot. Nếu chính sách việc làm chỉ dừng ở các biện pháp đối phó với sa thải thì sẽ bỏ sót sự thay đổi này. Cần xem xét riêng khoảng cách mở ra giữa nghỉ hưu và tuyển dụng mới.
Công đoạn lắp ốp cửa đã trở thành việc do robot đảm nhận tại nhà máy đó. Sự thay đổi này cần được kiểm chứng qua tin tuyển dụng và số người được tuyển mới hơn là qua thống kê sa thải.
