Ngày 16/3, Cục Di sản Quốc gia (국가유산청) đã tố giác lên cảnh sát Tổng công ty Phát triển Nhà ở và Đô thị Seoul (SH), đơn vị thực hiện dự án chỉnh trang môi trường đô thị khu Sewoon 4, với cáo buộc vi phạm Luật Bảo vệ và điều tra di sản chôn vùi. Đơn tố giác được nộp cùng ngày tại Đồn cảnh sát Hyehwa, Seoul, nơi quản lý địa bàn. SH đã khoan 11 điểm trên khu đất Sewoon 4 mà không có giấy phép của Cục trưởng Cục Di sản Quốc gia, độ sâu lỗ khoan lên tới khoảng 38m. Sự việc xảy ra ở nơi cách đường mái thấp và dài của điện Jeongjeon, Jongmyo vài phút đi bộ.
Việc khoan được tiến hành trong hai ngày kể từ 11/3. Cục Di sản Quốc gia điều tra hiện trường ngày 13 rồi cho dừng mọi hành vi thay đổi hiện trạng và đưa các thiết bị hạng nặng đã tập kết ra khỏi khu đất. Ngày 16, Cục trưởng Cục Di sản Quốc gia Heo Min mở buổi họp báo tại Bảo tàng Cung điện Quốc gia để công bố sự việc này cùng các biện pháp pháp lý. Khoản 2 Điều 31 Luật Di sản chôn vùi qui định người thay đổi hiện trạng di sản chôn vùi đã được xác nhận hoặc đang khai quật chịu mức phạt tù đến 10 năm hoặc phạt tiền đến 100 triệu won.
Khu Sewoon 4 trên giấy tờ là khu đất chưa kết thúc khai quật. Do không có báo cáo hoàn tất điều tra khai quật của SH lẫn thông báo biện pháp hoàn tất của Cục trưởng Cục Di sản Quốc gia, về mặt pháp lý nơi này được quản lý như "khu vực tồn tại di sản chôn vùi". Qua các đợt điều tra tiếp nối từ năm 2022, dấu vết hệ thống đường sá thời Joseon cùng nền nhà, mương thoát nước và dấu tích imun (里門), công trình ở lối vào làng, đã lộ ra. Nền nhà được thống kê hơn 590 khu, giếng nước là 199 cái.
Dưới lớp đất còn có hố chôn xương bò. Ít nhất là phần của bảy con, một hố còn nguyên mùi sinh hoạt của những con hẻm Hanseongbu nơi việc mổ thịt và tế lễ trộn lẫn. Ông Lee Jong-hoon, Vụ trưởng Chính sách di tích lịch sử của Cục Di sản Quốc gia, cho biết hiện các di cấu còn lại theo từng lớp đến độ sâu 7,5m. Mười một lỗ khoan xuyên qua các lớp đó xuống 38m đã hình thành.
Thủ tục bảo tồn cũng đang dừng lại. Phương án bảo tồn di sản chôn vùi mà SH đưa ra bị hoãn tại phiên thẩm định của Ủy ban Di sản Văn hóa với lý do thiếu tính cụ thể, và tài liệu bổ sung sau đó không được nộp. Thành phố Seoul đã ra tài liệu giải trình, phản bác rằng việc này được thực hiện sau khi hoàn tất điều tra hiện trường khai quật chi tiết và được chấp thuận lấp đất, nên việc vi phạm pháp luật là không đúng sự thật. Giải thích của hai bên trái ngược hẳn nhau.
Cuộc đối đầu quanh đường chân trời còn lâu hơn thế. Mức giới hạn chiều cao 11,9m mà Thành phố Seoul và quận Jongno thỏa thuận năm 2018 hiện không còn hiệu lực, và việc phát triển với chiều cao tối đa 145m đang được xúc tiến. Ngày 9/3, ở lối vào Jongmyo, một quả khinh khí cầu quảng cáo đã được thả lên ở độ cao tương tự công trình dự kiến. Đó là nỗ lực cho thấy tận mắt cái gì vươn cao đến đâu trên mái điện Jeongjeon.
Trung tâm Di sản Thế giới UNESCO ngày 14/3 gửi thư cảnh báo rằng nếu thúc ép việc phát triển khu Sewoon thì sẽ gây ảnh hưởng rất tiêu cực đến vị thế di sản thế giới của Jongmyo. Kèm theo là thông báo rằng nếu Thành phố Seoul không hồi đáp trong tháng 3 bằng thư xác nhận sẽ tiếp nhận đánh giá tác động di sản thế giới trước thủ tục cấp phép, thì có thể đưa Jongmyo thành nội dung nghị sự bảo tồn tại kỳ họp thứ 48 của Ủy ban Di sản Thế giới tổ chức ở Busan vào tháng 7, hoặc tiến hành khảo sát hiện trường chính thức. Jongmyo là di sản được ghi danh đầu tiên của Hàn Quốc vào năm 1995, cùng với Seokguram và Bát vạn đại tạng kinh. Thành phố Seoul cũng đang xúc tiến việc ghi danh Thành lũy Hanyang vào năm sau.
Cục Di sản Quốc gia đã lập và đề xuất một thủ tục rút thời gian đánh giá xuống còn một năm, nhưng Thành phố Seoul giữ lập trường rằng không có căn cứ pháp lý, và hai cuộc họp điều chỉnh sơ bộ kết thúc chỉ với việc xác nhận khác biệt quan điểm của nhau. Cục Di sản Quốc gia yêu cầu cuộc thảo luận ba bên có Thị trưởng Seoul Oh Se-hoon, Quận trưởng Jongno Jung Moon-hun và Cục trưởng Heo Min cùng ngồi lại. Tháng trước, cơ quan này đã gửi công văn đề nghị đưa vấn đề này thành nội dung nghị sự lên Ủy ban Điều chỉnh Hiệp thương Hành chính trực thuộc Thủ tướng, và công khai việc đó ngày 10/3. Đề nghị lên ủy ban điều chỉnh là lần thứ hai, sau vụ chung cư ở Jangneung, Gimpo năm 2022, khi ấy vụ việc bị bác do vụ kiện được tiến hành.
Lịch trình rất sát. Thành phố Seoul dự kiến mở Ủy ban Thẩm định tích hợp dự án chỉnh trang vào ngày 19/3, và Cục Di sản Quốc gia nhìn nhận rằng việc phê duyệt thực hiện dự án sẽ hoàn tất trong tháng 4. Còn khoảng nửa tháng nữa là đến hạn hồi đáp cuối tháng 3, và hồi đáp nào sẽ trở lại thì vẫn còn để ngỏ.
Sân trước điện Jeongjeon của Jongmyo là không gian được thiết kế để chừa trống khoảng trời rộng lớn chỉ bằng nền đá rộng và mái nhà thấp. Sự trống trải đó chính là hình thức của 600 năm tế lễ. Giờ đây trên khu đất bên kia bức tường có mười một điểm khoan đã lấp đất, và bên dưới đó con hẻm xưa dày 7,5m vẫn đang ngủ yên. Jongmyo mở cửa vào những ngày trừ thứ Ba, nên đáng để đứng ở sân Jeongjeon mà ngước nhìn bầu trời phía nam một lần.
