Khi thiết kế một thể chế, chúng ta lấy gì làm căn cứ. Ngân sách hay tiêu chuẩn rốt cuộc đều bắt đầu từ những con số. Nếu ngay từ đầu thống kê đó chỉ chứa một nửa, thì thể chế dựng trên nó là vì ai.
Có một cuốn sách được mở lại trước Ngày Quốc tế Phụ nữ tháng 3. Đó là 『Phụ nữ vô hình』 do Caroline Criado viết, ra mắt tại Hàn Quốc năm 2020 qua Woongjin Jisik House. Sách đào sâu vào việc các giá trị chuẩn của thế giới đã được định ra thế nào, và rà soát nền tảng của thiết kế trải từ đô thị và lao động đến y tế và phúc lợi.
Mạch đọc không dữ dội. Thay vì đặt cơn giận lên trước, tác giả chọn cách chỉ ra từng ô bị bỏ trống. Vì thế càng lật trang, thay vì cảm xúc bị lay động thì nhận thức thay đổi.
Điểm cuốn sách này chạm vào trang báo của chúng tôi rất rõ. Quá trình xác định đối tượng của trợ cấp phúc lợi, tính toán cường độ lao động của nhân lực chăm sóc, và xây dựng mạng lưới giao thông theo tiêu chí thời gian đi làm đều đứng trên thống kê. Nếu là thống kê chỉ lấy nếp sinh hoạt của một nhóm nhất định làm chuẩn, những người lệch khỏi chuẩn sẽ bị đẩy ra ngoài thể chế. Trước khi là vấn đề ban ơn, đó là vấn đề thiết kế.
Lao động chăm sóc là lĩnh vực mà khoảng trống ấy chồng dày nhất. Lao động không được thống kê trở thành lao động không tồn tại trong việc lập ngân sách, và lao động không tồn tại thì cũng không có căn cứ hỗ trợ đi kèm. Cuốn sách lặp lại bằng giọng điềm tĩnh việc xác nhận sự thật rằng có những người biến mất trong ô trống giữa thống kê lao động và thống kê phúc lợi.
Ở hiện trường giáo dục cũng vận hành nguyên lý tương tự. Việc quyết định đo cái gì sẽ quyết định hỗ trợ cái gì, và những khó khăn không nằm trong hạng mục đo lường vẫn còn lại như chuyện riêng của cá nhân ngay trong nhà trường. Người tạo ra chỉ số cũng chính là người tạo ra thứ tự ưu tiên.
Điểm mạnh là đã chuyển phân biệt giới từ địa hạt của thái độ sang địa hạt của hạ tầng. Lời giải thích rằng không có ý đồ xấu vẫn cho ra kết quả xấu ít kích động tâm lý phòng vệ của độc giả lần đầu tiếp cận chủ đề này. Nếu các sách nhập môn nữ quyền học tiếp cận bằng quan hệ và trải nghiệm, thì cuốn này tiếp cận bằng thống kê và bản vẽ thiết kế.
Cũng có giới hạn. Các trường hợp trải trên phạm vi rộng nên vẫn còn dư địa phải chuyển dịch khi áp thẳng vào địa hình thể chế của Hàn Quốc. Hạng mục nào đang bỏ trống trong hệ thống thống kê trong nước là phần độc giả phải tự lấp thêm. Chẩn đoán thì rõ, nhưng đơn thuốc lại mỏng.
Dù vậy, độc giả nên đọc sách này thì đã rõ. Đó là các công chức và nhà nghiên cứu thiết kế chỉ số, những người làm thực địa phúc lợi phải xác định đối tượng của dự án, và những người từng thắc mắc vì sao trải nghiệm của mình không được ghi lại trong bất kỳ giấy tờ nào. Sách gần với tập hợp các trường hợp hơn là một cuốn lý thuyết khó, nên mở ra từ chương mình quan tâm cũng không có gì trở ngại.
Cũng có những thứ đang thay đổi. Tiếng nói đòi thống kê tách theo giới tính xuất hiện ở cả giới học thuật lẫn thực tiễn hành chính, và thảo luận về việc xem lại từ chỗ đang đếm cái gì cũng bắt đầu được nhắc tới trong quá trình thẩm định ngân sách. Việc phát hiện ra ô trống trở thành điểm xuất phát của chính sách.
Phạm vi các trường hợp rộng nên có chương chỉ dừng ở mức giới thiệu, và độc giả trăn trở về việc áp dụng trong nước phải đi một mình mấy bước cuối cùng. Dù vậy, con mắt đọc ô trống của bảng thống kê thành ô trống của đời sống vẫn còn lại sau khi gấp sách. Chỉ riêng sự thật rằng cách đếm thay đổi thì người được nhìn thấy cũng thay đổi, tập hợp các trường hợp này đã làm tròn phần việc của mình.
