Gần một nửa lượng năng lượng chúng ta sử dụng không đi qua dây điện mà chảy theo đường ống và nồi hơi. Phần năng lượng nhiệt chiếm trong tiêu thụ năng lượng cuối cùng trong nước được thống kê ở mức khoảng 48%. Vậy mà ngôn ngữ của chính sách trung hòa carbon từ lâu vẫn dừng lại ở phát điện và điện năng. Cuộc thảo luận lập pháp nhằm lấp khoảng trống này đã chính thức mở ra tại Quốc hội ngày 22 vừa qua.
Chủ đề của phiên điều trần công khai do nghị sĩ Wi Seong-gon (Đảng Dân chủ Đồng hành), Chủ nhiệm Ủy ban đặc biệt về khủng hoảng khí hậu của Quốc hội, tổ chức tại Nhà Quốc hội hôm đó là "Trung hòa carbon, vượt qua điện để đến với nhiệt". Có hai dự luật được đưa lên bàn. Luật cơ bản về năng lượng nhiệt nhằm dựng khung chính sách năng lượng nhiệt, và Luật thúc đẩy chuyển đổi khử carbon, sử dụng và phổ biến năng lượng nhiệt nhằm đẩy nhanh quá trình chuyển đổi.
Chẩn đoán của nghiên cứu viên Oh Se-shin thuộc Viện Nghiên cứu Kinh tế Năng lượng (에너지경제연구원), người phụ trách phần trình bày, rất đơn giản. Nếu không đụng đến nhiệt thì khó đạt được cả Mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính quốc gia 2030 (NDC) lẫn trung hòa carbon 2050. Ông đưa ra các căn cứ gồm tỷ trọng tiêu thụ mà nhiệt chiếm giữ và mức phụ thuộc nhiên liệu hóa thạch vẫn còn cao, khía cạnh hiệu quả giúp hạ chi phí cắt giảm, và xu hướng chính sách nhiệt đang định hình như một trụ cột của chính sách quốc gia trên thế giới. Tỷ trọng của lĩnh vực năng lượng nhiệt trong phát thải khí nhà kính quốc gia được xác định ở mức khoảng 29%.
Xu hướng này không chỉ là chuyện trong nước. Liên minh châu Âu (EU), Mỹ, Nhật Bản và Trung Quốc đang đưa năng lượng nhiệt vào trong chính sách năng lượng quốc gia để xử lý. Riêng Nhật Bản và Trung Quốc đã mở rộng đáng kể phạm vi phản ánh này từ sau năm 2020. Việc chúng ta bắt đầu thảo luận lúc này gần với công việc thu hẹp khoảng cách bị tụt lại hơn là một lựa chọn đi trước.
Nghị sĩ Wi nhấn mạnh những điểm nối kết nhau giữa hai dự luật hơn là từng điều khoản một. Đó là ý tưởng đặt ra mục tiêu, thực thi trên thực tế, xem xét thành quả, rồi nối tất cả thành một dòng chảy sao cho kết quả đó thay đổi cả cách thị trường vận hành. Bên dưới là nhận thức rằng nếu cứ lặp lại các chính sách hỗ trợ manh mún thì việc chuyển đổi lĩnh vực nhiệt sẽ không vận hành được.
Những điểm mà việc lập pháp nhắm tới được sắp xếp thành ba nhánh lớn. Việc tìm ra các nguồn nhiệt sạch như nhiệt tái tạo và nhiệt thải lâu nay chưa được sử dụng, việc mở các mạng lưới nhiệt vốn đang khép kín để chúng thông với nhau, và việc xác định khu vực công và tư nhân mỗi bên chịu trách nhiệm đến đâu. Hạng mục cuối cùng, tức điểm cân bằng giữa nghĩa vụ hóa và hỗ trợ, nhiều khả năng sẽ khiến đàm phán thực tế trở nên gay go nhất. Phương án đưa thiết bị tích hợp nhiệt và điện, nhiệt điện đồng phát hiệu suất cao (CHP), thiết bị lưu trữ nhiệt vào phạm trù quản lý chính sách cũng được đưa vào dự luật.
Chênh lệch nhiệt độ về lợi ích cũng bộc lộ nguyên vẹn. Phía năng lượng tập trung và tuần hoàn tài nguyên bày tỏ tán thành với mục đích của dự luật, còn ngành khí đốt đô thị và một phần giới công nghiệp yêu cầu phải xem xét lại định nghĩa nhiệt sạch và thiết kế nghĩa vụ của bên cung cấp. Phiên thảo luận tổng hợp do Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược Năng lượng Xanh Kwon Pil-seok làm chủ tọa, với sự tham gia của Tổng công ty Sưởi ấm khu vực Hàn Quốc, Hiệp hội Khí đốt đô thị Hàn Quốc, Hiệp hội tương trợ Năng lượng tuần hoàn tài nguyên Hàn Quốc, Phòng Thương mại và Công nghiệp Hàn Quốc, Liên minh Bơm nhiệt, Hiệp hội Hội tụ Năng lượng nhiệt tái tạo Hàn Quốc và người phụ trách thực vụ của Bộ Khí hậu, Năng lượng và Môi trường. Việc không bên nào phủ nhận bản thân sự chuyển đổi là điều đáng ghi lại.
Nguồn nhiệt nằm ngoài thể chế cũng được đưa lên bàn thảo luận. Năng lượng nhiệt phát sinh từ các cơ sở đốt rác tư nhân là một ví dụ, việc 76 công ty đang sản xuất nguồn nhiệt này tính đến năm 2024 được nhắc đến và nhu cầu đưa vào khuôn khổ thể chế đã được nêu ra. Phần lõi như đối tượng chịu nghĩa vụ cung cấp, tỷ lệ mục tiêu và thời điểm thi hành thì chưa được công bố. Rốt cuộc luật được hoàn thiện bằng những câu chữ nào sẽ quyết định quy mô lượng cắt giảm.
Mùa đông này, xin khuyên bạn thử nhìn một lần vào bộ điều nhiệt trong nhà và hóa đơn tiền sưởi. Khoản tiền in trên hóa đơn vượt qua bảng điểm tiết kiệm của cá nhân, là chỉ dấu cho thấy xã hội chúng ta đang tạo ra nhiệt theo cách nào và chuyên chở nó ra sao. Khi người dân bắt đầu hỏi nước nóng chảy trong đường ống đã được đun ở đâu, cuộc kéo co trong Quốc hội quanh định nghĩa nhiệt sạch mới thực sự chạm vào đời sống.
