Một chiếc hộp chứa đầy băng video được đặt trong văn phòng hãng luật. Chiếc hộp mà người nông dân Wilbur Tennant mang tới đựng hồ sơ về những con bò sữa đã chết. Nội tạng sưng phồng, răng chuyển màu đen, khối u. 190 con đã chết như thế.
「Dark Waters」, tác phẩm năm 2019 do Todd Haynes đạo diễn, bắt đầu từ chiếc hộp này. Năm 1998, Robert Bilott, luật sư doanh nghiệp làm việc tại Taft Stettinius & Hollister ở Cincinnati, nhận lời nhờ của người nông dân quen biết bà mình và tìm đến trang trại tại Parkersburg, bang West Virginia. Mark Ruffalo đóng vai Bilott, Anne Hathaway và Tim Robbins đảm nhận các vai xung quanh. Kịch bản do Mario Correa và Matthew Michael Carnahan viết.
Thể loại là phim ly kỳ pháp lý nhưng chất của khung hình lại xa với phim ly kỳ. Haynes rút bớt màu và giảm tốc độ. Vụ việc không tiến triển bằng tiếng súng hay cuộc rượt đuổi mà bằng tốc độ những hộp tài liệu nhiều thêm.
Chất trung tâm của bộ phim là PFOA, axit perfluorooctanoic. Đây là chất DuPont dùng để làm ra Teflon, thứ được dùng cho chảo chống dính và vật liệu lót thảm, và nó không thoát khỏi dòng máu mà tích tụ lại. Điểm cốt lõi của bộ phim nằm ở cảnh Bilott lục tìm báo cáo của EPA đến mấy cũng không ra được gì.
Đó cũng không phải chất bị cấm vì nguy hiểm. Nó hợp pháp vì hoàn toàn không có tên trong danh mục quản lý.
Đây là chỗ bộ phim gặp trang báo của chúng tôi. Chất không bị quản lý thì không được ghi nhận là chi phí trên báo cáo tài chính. Nếu suốt mấy chục năm đã xác nhận qua thí nghiệm nội bộ rằng chất này gây ung thư và dị tật bẩm sinh mà vẫn không công bố, thì lợi nhuận của quãng thời gian đó được tính toán trong khi ngồi trên khoản nợ chưa công bố.
Trong phim, khoản tiền phạt EPA áp đặt là 16,5 triệu USD. Số tiền đó thu hồi được điều gì thì vẫn còn là phần để mỗi người tự tính.
Khoảng cách giữa doanh nghiệp dùng ESG làm khẩu hiệu quảng bá và doanh nghiệp trụ lại 20 năm ở tòa cũng là khoảng cách mà bộ phim này xử lý. Ở Parkersburg, cộng đồng địa phương quay lưng với Tennant, người tố cáo ô nhiễm. Vì công ty đó là nơi sử dụng lao động lớn nhất vùng. Khi chi phí môi trường và việc làm được đặt lên cùng một bàn cân, địa phương nghiêng về bên nào, bộ phim không giải thích mà cho thấy.
Kết luận của phần đạo diễn thì rõ ràng. Haynes không biến Bilott thành người hùng. Ông vốn là người từng bào chữa cho doanh nghiệp, và ngay cả ở cảnh đối mặt với Phil Donnelly, luật sư phía DuPont, thứ còn lại chỉ là cuộc cãi vã thay cho chiến thắng.
Cảnh DuPont gửi tới hàng trăm chiếc hộp để đáp lại yêu cầu công khai thông tin nén lại nhịp điệu của bộ phim. Bộ phim chuyển tải không cần kỹ xảo một điều, rằng cách trút tài liệu ra thay cho giấu tài liệu để làm đối phương kiệt sức chính là ngữ pháp của các vụ kiện doanh nghiệp trên thực tế.
Cũng có chỗ lỏng lẻo. Từ sau khi độc tính của chất này được làm rõ, bộ phim gần với một bản niên biểu hơn là một câu chuyện. Đó là lựa chọn nhằm cho cảm nhận sức nặng của thời gian, nhưng nội tâm nhân vật vì thế mà mỏng đi.
20 năm của Bilott còn lại trong hồi ký 『Exposure』(2019), còn toàn cảnh vụ việc thì cuốn sách năm 2007, bài báo tạp chí năm 2016 và loạt bài sau đó đã đưa ra với thế giới sớm hơn bộ phim. Bộ phim đứng trên sự tích lũy đó.
Người vẫn tin vào thiện ý của doanh nghiệp thì không có gì để thu được từ bộ phim này. Ở đây không xuất hiện ban lãnh đạo tỉnh ngộ, cũng không có tổ chức xin lỗi muộn màng. Công ty đến cuối vẫn vận hành theo logic của công ty, và trên màn ảnh chỉ chồng chất chuyện logic đó đọng lại thế nào trong cơ thể con người và trong nước của ngôi làng. Khán giả trông đợi một cú lật hay sự thanh tẩy cũng khó chịu đựng nổi hai tiếng đồng hồ.
Bù lại, với người từng thắc mắc rủi ro bên ngoài báo cáo tài chính quay về thành hóa đơn vào lúc nào thì không có lúc nào để chán. Ô nhiễm trở thành hồ sơ vụ kiện, và hồ sơ vụ kiện lại trở thành chi phí được đặt vào tay ai đó. Lý do bộ phim này được chiếu lại trước thềm Ngày Nước Thế giới cũng nằm ở bản tính tiền đó.
