Mỗi ngày có 200 đến 300 người xếp hàng dài ra tận ngoài cửa phòng khám. Khám hết hàng người đó xong, đến tối ông lấy nhạc cụ ra. Người dựng nên bệnh viện mười hai phòng bệnh cũng bằng bàn tay ấy chỉnh thế bấm clarinet cho bọn trẻ. Thời gian Lee Tae-seok trải qua ở Tonj, bang Warrap, Nam Sudan là sự lặp lại của những ngày như thế.
Lee Tae-seok sinh năm 1962 tại phường Nambumin, Busan, là người con thứ chín trong mười anh chị em. Năm 1987 ông tốt nghiệp Khoa Y Đại học Inje, phục vụ với tư cách bác sĩ quân y, rồi năm 1991 gia nhập Dòng Salêdiêng. Tháng 6 năm 2001 ông được thụ phong linh mục, tháng 12 cùng năm đến nhận nhiệm sở ở Tonj và lập nên bệnh viện, trường học, ký túc xá và ban nhạc kèn đồng Tonj.
Tháng 11 năm 2008, khi về nước nghỉ phép, ông nhận chẩn đoán ung thư đại tràng giai đoạn 4, và ngày 14 tháng 1 năm 2010 qua đời tại Bệnh viện Seoul St. Mary ở tuổi 47. Cuộc đời ông được ghi lại trong bộ phim 'Đừng khóc, Tonj'.
Q1. Năm 1999, trong kỳ nghỉ ông ghé Kenya, gặp cha James người Ấn Độ rồi đi Tonj. Vì sao một người đang học thần học ở Roma lại quyết định con đường của mình chỉ sau một lần đến đó?
Cái tôi thấy ở đó đúng là cảnh tượng tôi đã ấp ủ từ lâu. Hồi tiểu học, ở nhà thờ trong khu phố tôi đã xem bộ phim về cha Damien, người sống cùng những bệnh nhân phong trên đảo Molokai. Lúc đó tôi quyết sẽ sống một đời như vậy, nhưng không biết đặt quyết tâm ấy vào đâu nên đã học trường y, làm bác sĩ quân y rồi vào dòng tu.
Sau khi thấy những người bệnh ở Tonj, những thứ vốn rời rạc xếp thành một hàng. Cả tấm bằng bác sĩ, cả việc tự học đàn organ nhà thờ, cả việc chọn Dòng Salêdiêng vốn làm giáo dục thanh thiếu niên. Ngôi làng đó cần tất cả những thứ ấy.
Q2. Ở Tonj ông dựng bệnh viện và trường học cùng lúc, còn lập cả ban nhạc kèn đồng. Chỉ riêng việc khám bệnh đã không đủ thời gian trong ngày, vậy vì sao ông dạy nhạc cụ?
Có những căn bệnh mà ống tiêm không chữa được. Đó là ngôi làng đã trải qua nội chiến nên việc bọn trẻ cầm súng đi lại không có gì lạ, và phải trao vào bàn tay đó một thứ khác. Chiếc kèn không kêu nếu không thổi hơi vào. Việc học cách dùng hơi thở cho đều, với bọn trẻ đó, là một phần của việc chữa trị.
Tôi lập chương trình 12 năm tiểu học, trung học cơ sở và trung học phổ thông, dạy toán và âm nhạc. Việc xây ký túc xá cũng vì lý do đó. Nếu ban đêm không có chỗ để về thì bài học ban ngày cũng tan tác.
Tôi chưa từng nghĩ tách rời việc chữa bệnh và việc nuôi dạy con người. Việc đi vòng quanh hơn 80 ngôi làng lân cận để tiêm chủng cũng mang nghĩa hãy gặp nhau trước khi đau bệnh.
Q3. Cách làm mà mọi thứ đều đặt lên một người sẽ sụp đổ khi người đó biến mất. Khi không thể trở lại Tonj sau lúc về nước năm 2008, ông nhìn vấn đề đó thế nào?
Đó là giới hạn của tôi. Dù không có giám đốc thì cửa bệnh viện vẫn phải mở, nhưng tôi đã không giảm được những việc tự tay mình làm. Người khám 200, 300 bệnh nhân một ngày không có lúc nào để trông nom thân thể mình. Dù vậy tôi không muốn lấy hoàn cảnh làm cớ biện hộ.
Khi nhận chẩn đoán và nằm trên giường bệnh, điều tôi nghĩ lâu không chỉ là bọn trẻ tôi bỏ lại. Trường học thì lên lớp, ban nhạc thì có thành viên mới vào, bệnh viện thì hết thuốc. Tôi đã muộn trong việc dựng sẵn người kế tục những chuyện đó.
Q4. Sau khi ông qua đời, những tổ chức mượn tên ông xuất hiện và Dòng Salêdiêng đã nhiều lần lên tiếng cảnh báo. Nếu còn sống, ông sẽ đón nhận chuyện đó thế nào?
Tên tôi không phải của tôi. Người Tonj gọi tôi là Father Jjolli, đó là biệt danh sinh ra vì dễ phát âm, không phải huân chương. Việc biệt danh ấy trở thành câu chữ gây quỹ không liên quan đến việc tôi đã làm ở Tonj.
Việc dòng tu đứng ra ngăn chặn sử dụng thương mại là để bảo vệ những người tin vào cái tên đó mà bỏ tiền ra. Tài trợ phải hướng đến con người, không được hướng đến câu chuyện.
Q5. Breath Journal đang gặp gỡ mọi người với trục là 'hơi thở và nghỉ ngơi'. Ông từng nói mình còn biết ơn các bệnh nhân phong, có phải ý là người chăm sóc cũng nhận được điều gì đó từ việc chăm sóc?
Đúng vậy. Khi nắm lấy bàn tay đã mất ngón, điều tôi đang bám vào mà sống trở nên rõ ràng. Tôi đưa thuốc cho họ và họ cho tôi biết vì sao tôi ở đây. Nếu cho rằng bên cho và bên nhận luôn cố định một phía thì việc chăm sóc không kéo dài được.
Từ hospice, tôi không hiểu đó là kỹ thuật lâm chung. Đó là việc ở lại bên cạnh người không thể chữa được nữa. Ở Tonj có nhiều trường hợp không chữa được vì không có thuốc, và khi ấy điều tôi có thể làm chỉ là ngồi bên cạnh.
Hơi thở là như thế. Hơi thở của đứa trẻ thổi kèn, hơi thở gấp của người bệnh lên cơn sốt, hơi thở cuối cùng của người sắp lâm chung đều ra từ cùng một lá phổi. Nếu chia chúng thành những việc khác nhau thì con người vỡ vụn.
Q6. Năm 2026 ở Hàn Quốc, chuyện người chăm sóc kiệt sức rồi gục ngã vẫn tiếp diễn. Là người đã mang bệnh vì làm việc mà không chăm nom được thân thể mình ở Tonj, bây giờ ông sẽ nói gì với những người đó?
Xin đừng đọc trường hợp của tôi như một câu chuyện đẹp. Cho đến năm 2008 tôi đã bỏ qua hết những tín hiệu cơ thể gửi đến. Kết quả là chẩn đoán giai đoạn 4, và tôi đã không trở lại được Tonj. Sự kiệt sức được gói trong vỏ bọc hiến thân rốt cuộc làm việc chăm sóc phải dừng lại.
Việc chăm sóc người chăm sóc phải nằm trong chế độ. Có người thay ca hay không, có người mở cửa thay vào ngày nghỉ hay không quyết định việc chăm sóc đó kéo dài được mấy năm. Thay vì khen ngợi người một mình cầm cự lâu, tốt hơn là đừng để họ một mình.
Tôi đã xây được một bệnh viện nhưng không sắp xếp được ca trực thay phiên. Đó là điều tôi tiếc nhất.
Q7. Năm 2005, nghe tin hiệp định hòa bình giữa Bắc và Nam Sudan, ông đã sáng tác 'Shukran Baba'. Nghe nói có một cảnh ông muốn để lại cho thế hệ sau thay cho bài hát đó?
Hơn cả bài hát, đó là chính âm thanh. Buổi tối khi bọn trẻ cầm nhạc cụ tụ lại ở sân, lúc đầu tất cả đều lệch nhau. Vài tháng trôi qua thì hơi thở của ba mươi đứa vào cùng một nhịp.
Trong khoảnh khắc đó, ai thuộc bộ tộc nào, ai từng cầm súng đều không hiện ra trong âm thanh. Tôi muốn cho thấy cái sân đó. Cái sân đó là toàn bộ việc tôi đã làm ở Tonj.
Bài này không phải một cuộc đối thoại có thật. Đây là cuộc phỏng vấn giả định do Breath Journal tái dựng dựa trên cuộc đời, tác phẩm và những ghi chép còn lại của Lee Tae-seok. Câu hỏi do phóng viên viết và câu trả lời được rút ra từ những trang viết và hành trạng ông để lại.
