Cuộc tranh cãi giữa giới lãnh đạo doanh nghiệp và những người nổi tiếng về việc AI lấy đi bao nhiêu công việc của con người lại nóng lên. Nhưng cùng thời điểm đó, tại Phoenix (Mỹ) có tin việc làm ở tổng đài giảm mạnh, và ở trung tâm Los Angeles, các đoạn video ghi cảnh những nam thanh niên xô ngã hoặc kéo đi robot giao hàng không người lái đã lan truyền trên mạng.
Sam Altman, CEO của OpenAI, ngày 27/5 phát biểu tại một hội thảo ở Sydney (Úc) rằng 'ngày tận thế của việc làm sẽ không đến'. Ý ông là dự đoán cho rằng công việc văn phòng cấp thấp sẽ biến mất hàng loạt đã sai. Báo cáo thị trường lao động do Anthropic công bố cũng chỉ về hướng tương tự. Nội dung báo cáo cho biết sau khi AI được đưa vào sử dụng, đường cong tỷ lệ thất nghiệp của những người đang làm công việc văn phòng vẫn không thay đổi rõ rệt, và các doanh nghiệp đã ứng phó bằng cách giảm tuyển dụng mới thay vì sa thải.
'Mức độ tiếp xúc quan sát được (Observed Exposure)' mà Anthropic sử dụng là cách đo dựa trên quan sát xem AI thực sự được dùng bao nhiêu trong công việc đó. Cách đo này chứa đựng nhận thức rằng khả năng thay thế trên lý thuyết và lượng sử dụng trên thực tế là khác nhau. Phạm vi mà chỉ số này đo được giới hạn ở nước Mỹ và ở thời điểm hiện tại.
Đo tại Hàn Quốc thì bức tranh khác đi. Ngân hàng Hàn Quốc, trong báo cáo 'AI và kinh tế Hàn Quốc' tháng 2/2025, phân tích rằng 51% việc làm trong nước nằm trong vùng ảnh hưởng của việc đưa AI vào sử dụng, và 27% có khả năng cao sẽ bị thay thế hoặc giảm thu nhập. Số liệu đo thực tế của Mỹ và ước tính ảnh hưởng tiềm năng của Hàn Quốc đang đo những thứ khác nhau nên không xung đột trực diện với nhau.
Đây là cú sốc có hình thái người đang đi làm thì không bị đẩy ra, còn người muốn bước chân vào lần đầu thì thấy cánh cửa hẹp lại. Ở Hàn Quốc, trong lúc tổng số người có việc làm tăng lên, số người có việc làm trong nhóm thanh niên vẫn tiếp tục xu hướng giảm.
Thiết bị này được chế tạo để di chuyển với tốc độ chậm và tự động tránh người, giá mỗi chiếc ở mức vài nghìn đô la. Không có căn cứ để gộp động cơ của những người xô ngã robot vào một mối, nhưng rõ ràng đây là chuyện xảy ra ngay tại chỗ mà máy móc đang làm thay công việc giao hàng của con người.
Bàn thảo về ứng phó thì không nhanh được như vậy. Chủ tịch Ủy ban Kinh tế Xã hội và Lao động Kim Ji-hyung, trong buổi phỏng vấn ngày 26/5 tại văn phòng ở đường Saemunan, quận Jongno, Seoul, nói rằng ứng phó với AI phải giả định cả 'tình huống xấu nhất' và chuẩn bị thông qua đối thoại xã hội. Ý ông là phải đưa cả tình trạng thất nghiệp hàng loạt tạm thời và phân cực vào diện chuẩn bị. Ông cho rằng vấn đề này không giới hạn ở một nhóm nghề nhất định mà lan ra mọi hướng.
Khung thương lượng xử lý việc phân phối cũng đang bị thử thách. Nhân cuộc thương lượng tiền thưởng theo thành quả của Samsung Electronics vừa đạt thỏa thuận gần đây, có ý kiến cho rằng việc chia lợi nhuận vượt mức thế nào có thể trở thành đề tài thương lượng ở nhiều doanh nghiệp trong nước. Khi năng suất dịch chuyển về phía máy móc, phần tăng thêm đi về tay ai là phần mà thống kê việc làm không trả lời được.
Ngày 24/6 sẽ diễn ra 'Diễn đàn Con người và Kỹ thuật số lần thứ 5 - Tương lai của việc làm và học tập trong thời đại AI'. Những câu chuyện được trao đổi ở đó sẽ là phần nối dài của cuộc tranh cãi hay sẽ là bàn thảo xây dựng biện pháp ứng phó dựa trên tài liệu đo thực tế, điều đó vẫn còn để ngỏ.
