Trong lúc nỗi lo trí tuệ nhân tạo xóa sổ nguyên cả một nghề lan sang tranh luận chính sách, dự báo thực chứng đưa ra một bức tranh khác. Trong "Báo cáo dự án dự báo việc làm định tính 2025-2035" mà Viện Thông tin Việc làm Hàn Quốc (한국고용정보원) công bố ba ngày trước, trong 182 nghề không có lấy một nghề nào được xếp vào nhóm quy mô việc làm sẽ "giảm" cho đến năm 2035. "Giữ nguyên hiện trạng" là 114 nghề, chiếm 62,6%, còn "giảm nhẹ" chỉ dừng ở 12 nghề (6,6%). Đây là kết quả đầu tiên của dự án dự báo được triển khai trong ba năm.
Báo cáo này chọn ra 205 nghề trong khoảng hơn 490 nghề trong nước, rồi phân tích 182 nghề sau khi trừ đi 23 nghề thuộc nhóm quản lý. Kết quả được chia thành năm bậc là giảm, giảm nhẹ, giữ nguyên hiện trạng, tăng nhẹ và tăng. Các nghề được xếp vào phía tăng lên gồm 47 nghề "tăng nhẹ" (25,8%) và 9 nghề "tăng" (4,9%), cộng lại là 56 nghề. Điều này gần với ý nghĩa rằng cái nhãn gọi là nghề nghiệp phần lớn vẫn còn lại, nhưng công việc bên trong nó thì thay đổi.
Chỗ nào tăng và chỗ nào giảm khá rõ. Nhóm nghề tăng trưởng được chỉ ra là lĩnh vực y tế, chăm sóc và hỗ trợ sinh hoạt. Những thay đổi dân số như bước vào xã hội siêu già, tuổi thọ trung bình kéo dài, bệnh mạn tính tăng, hộ gia đình một người lan rộng được đưa ra làm căn cứ, và bác sĩ chuyên khoa, điều dưỡng, nhân viên công tác xã hội được chọn là những nghề triển vọng. Ở mảng văn hóa và nội dung, họa sĩ truyện tranh và tác giả webtoon, nhà tổ chức sản xuất phim và album, người phát triển sản phẩm du lịch, nhân viên dịch vụ cơ sở lưu trú cũng nằm trong nhóm nghề tăng.
Phía giảm là nhóm nghề văn phòng nơi dồn các công việc lặp lại và đơn giản. Nhân viên quầy thu chi và nhân viên ngân hàng, các công việc hỗ trợ thiết kế và biên tập được nhắc đến là những công việc chịu áp lực giảm lớn. Ngược lại, dù cùng là nghề văn phòng, các công việc phân tích dữ liệu, tài chính số và quản lý tài sản, hoạch định kinh doanh và hoạch định tiếp thị được dự báo sẽ mở rộng nhu cầu. Trong cùng một khối gọi là nghề văn phòng, những công việc trụ lại và những công việc bị đẩy ra đang tách nhau.
Một báo cáo riêng mà Viện Thông tin Việc làm công bố tháng 4 năm ngoái nhận định lao động cổ cồn trắng có khả năng bị AI thay thế cao hơn lao động cổ cồn xanh khoảng 5,5%. Phần giải thích được công bố về việc con số đó đo cái gì thì ngắn. Dù vậy, nếu đọc cùng kết luận của dự báo 10 năm lần này, chỗ mà hai báo cáo chỉ tới là như nhau. Đó là công việc ngồi ở bàn giấy nằm gần tầm với của tự động hóa hơn.
Tín hiệu từ hiện trường đến nhanh hơn dự báo. Ở khu tập trung ICT Pangyo, tỉnh Gyeonggi, cánh cửa tuyển dụng lập trình viên sơ cấp 1-3 năm kinh nghiệm đã hẹp lại, và một lãnh đạo của một doanh nghiệp IT trong nước nói nhu cầu tuyển mới ở mảng lập trình đơn giản, dịch thuật và ghi chép sổ sách kế toán cơ bản trên thực tế gần bằng không. Trong ngành cũng có đánh giá rằng các công cụ lập trình AI như GitHub Copilot xử lý phần việc đơn giản tương đương ba bốn lập trình viên junior.
Ở phía ngược lại, tình trạng thiếu nhân lực và mức lương tăng của các nghề kỹ thuật đường ống, điện, xây dựng, thiết bị được quan sát cùng lúc. Tỷ lệ nhập học trường nghề ở Mỹ tăng hai chữ số so với năm trước, còn ở United Colleges Group của Anh, số ghi danh các khóa kỹ thuật và xây dựng tăng khoảng 10% trong ba năm, trong khi tỷ lệ ghi danh bậc đại học lần đầu tiên đi lùi sau 10 năm.
Cũng có mặt chính AI tạo ra nhu cầu này. Khi các trung tâm dữ liệu AI tăng lên, cần nhân lực kỹ thuật để xây và trông coi hệ thống cung cấp điện cùng thiết bị làm mát. Jensen Huang, Tổng giám đốc điều hành Nvidia, nói rằng muốn dựng nhà máy AI thì phải có số lượng thợ điện và thợ ống nước cực lớn, và giáo sư Geoffrey Hinton cũng nêu thợ ống nước là nghề có nguy cơ bị thay thế thấp nhất. Tổ chức Lao động Quốc tế năm 2023 phân tích rằng AI tạo sinh có nhiều dư địa tự động hóa một phần công việc để bổ trợ cho việc làm hiện có hơn là xóa sổ nguyên cả một nghề.
Cũng có cách tính cho thấy xét về tổng lượng thì việc làm tăng. Diễn đàn Kinh tế Thế giới trong báo cáo năm 2025 dự đoán đến năm 2030 sẽ có 92 triệu việc làm biến mất và 170 triệu việc làm mới sinh ra. Phạm vi tính toán và các nước thuộc diện khảo sát thì khó ước lượng chỉ bằng bản tóm tắt được công bố. Dù tổng lượng tăng, việc những người đang đảm nhiệm 92 triệu chỗ làm biến mất và những người sẽ lấp vào 170 triệu chỗ làm mới sinh ra không phải là cùng một nhóm là bài toán khó của quá trình chuyển đổi này.
Mâu thuẫn đã nổi lên bề mặt. Công đoàn Hyundai Motor đang công khai nêu vấn đề việc làm do đưa AI và robot vào sử dụng và va chạm với phía công ty, khả năng đưa robot hình người Atlas vào dây chuyền sản xuất cũng được nhắc đến. Chính con robot đó đã được Tổng thống Lee Jae-myung trực tiếp xem tại lễ ký kết đầu tư ở Trung tâm Hội nghị Saemangeum, thành phố Gunsan, tỉnh Jeonbuk hôm 27 tháng 2 vừa qua. Một cỗ máy đang cùng lúc gánh biểu tượng của việc nuôi dưỡng ngành công nghiệp và biểu tượng của bất an việc làm.
Đứng trên bục lễ tốt nghiệp Đại học Carnegie Mellon ngày 10 vừa qua, ông Huang, Tổng giám đốc điều hành 63 tuổi, nói khả năng AI thay thế các bạn thì thấp, nhưng người dùng AI giỏi hơn có thể thay thế các bạn. Ông nêu ví dụ dù AI đảm nhiệm việc đọc ảnh chẩn đoán hình ảnh, phần việc của bác sĩ chuyên khoa chẩn đoán và chăm sóc bệnh nhân vẫn không mất đi. Khi các báo cáo dự báo của hai năm tới ra thêm, sẽ có thể theo dõi công việc nào đã chuyển sang bậc nào.
Cho đến trước lúc đó, cái mà một cá nhân có thể kiểm chứng là một điều. Khi chia nhỏ công việc một ngày của mình, tỷ lệ giữa mảnh có thể giao cho máy móc và mảnh chỉ xong khi có người ở bên đang nghiêng về phía nào.
