Tháng 3 tới, một tập hồ sơ sẽ đến Ban thư ký Ủy ban liên chính phủ Công ước bảo vệ di sản văn hóa phi vật thể của UNESCO. Đó là hồ sơ đề nghị ghi danh Taekwondo vào danh sách di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại mà Cục Di sản Quốc gia đang chuẩn bị. Thay vì Hàn Quốc đứng tên một mình, hình thức ghi tên chung với phía Triều Tiên đang được ưu tiên, nên tập hồ sơ này không dừng lại ở thủ tục đưa một hạng mục vào danh sách ghi danh.
Tiếng vải bông khô khi tà áo võ phục lướt qua nhau, tiếng ma sát trầm đục khi bàn chân trần đẩy vào mặt sàn gỗ. Chất liệu của Taekwondo sinh ra từ giữa thân thể con người và mặt sàn, không phải từ những dụng cụ hào nhoáng. Điều đang được hỏi lúc này là liệu thứ chất liệu mộc mạc ấy có thể được đặt lên văn bản chính thức của hai thể chế dưới cùng một cái tên hay không.
Bên mở đường là Triều Tiên. Tháng 3 năm 2024, Triều Tiên đã nộp hồ sơ đề nghị ghi danh với tên gọi 'Taekwondo, võ thuật truyền thống của Cộng hòa Dân chủ Nhân dân Triều Tiên', và việc xét duyệt hồ sơ đó đang được tiến hành. Quyết định sẽ được đưa ra tại kỳ họp lần thứ 21 của Ủy ban Di sản văn hóa phi vật thể, khai mạc ngày 30 tháng 11 và bế mạc ngày 5 tháng 12. Nơi tổ chức là Hạ Môn (Xiamen), Trung Quốc.
Tiểu ban Di sản thế giới thuộc Ủy ban Di sản văn hóa của Cục Di sản Quốc gia đã chọn Taekwondo làm hạng mục đề nghị ghi danh tiếp theo tại phiên họp đầu tiên trong năm nay. Phương án hai miền Nam Bắc cùng được ghi danh tại kỳ họp tháng 12 sẽ được xem xét trước, nhưng nếu việc ghi danh của phía Triều Tiên được xác định trước thì hình thức mở rộng, trong đó Hàn Quốc được bổ sung vào danh sách sau đó, cũng đang được để ngỏ. Một quan chức Cục Di sản Quốc gia cho biết sẽ tiến hành thủ tục với mọi khả năng đều để ngỏ.
Điều thú vị là sự thay đổi trong thái độ. Vào thời điểm việc phía Triều Tiên nộp hồ sơ riêng được biết đến, chính phủ giữ quan điểm rằng chưa từng thảo luận hay xúc tiến việc ghi danh chung, và chỉ trả lời ở mức sẽ hỗ trợ theo thủ tục trong nước. Sau đó, qua quá trình bàn bạc với các tổ chức liên quan, phương châm đã chuyển sang hướng ghi danh chung. Giữa hai miền Nam Bắc thực tế đã có tiếp xúc nào, phía Triều Tiên có đồng ý với hình thức này hay không, những điều đó chưa được xác nhận.
Tiền lệ là ssireum (씨름). Tại kỳ họp lần thứ 13 tổ chức ở Port Louis, Mauritius, châu Phi năm 2018, ủy ban đã gộp hai hồ sơ ssireum mà hai miền Nam Bắc nộp riêng thành một và đưa vào Danh sách đại diện. Ủy ban đã đẩy sớm thứ tự xét duyệt đã định để trình nội dung này, và 24 nước thành viên ủy ban được cho là đã giơ tay nhất trí. Ủy ban ghi nhận ý nghĩa của việc đó là một quyết định chưa từng có tiền lệ và là biện pháp vì hòa bình và hòa giải.
Hình thức ghi danh chung chạm đến điều gì, điều đó lộ ra ở điểm này. Di sản phi vật thể không bị đóng đinh vào một địa điểm như thành lũy hay lăng mộ. Dải satba của ssireum hay cú đá của Taekwondo đều đã được tiếp nối theo cách riêng ở hai bên đường ranh giới quân sự, nên ngay khi truy xét quyền sở hữu thì bản chất của di sản bị tổn hại. Muốn tránh việc bảo tồn trở thành sự xác định quyền sở hữu thì không còn cách nào khác ngoài viết hai cái tên vào ô tên của danh sách.
Tất nhiên, tính chung của di sản phi vật thể không được giữ gìn chỉ bằng một lời tuyên bố. Hạng mục được ghi danh sẽ sớm trở thành tài nguyên du lịch, thành giáo trình, thành danh nghĩa cho các giải đấu quốc tế. Sức nóng của việc khai thác càng cao thì chỗ cho tranh cãi rằng Taekwondo bên nào mới là nguyên bản sống lại càng lớn. Việc 8 năm kể từ khi ssireum được ghi danh vẫn chưa gỡ được hoàn toàn căng thẳng đó cũng là điều cần nhớ.
Ủy ban gồm 24 nước được chọn tại đại hội đồng các quốc gia thành viên công ước, mỗi năm họp một lần để biểu quyết các hồ sơ. Số di sản văn hóa phi vật thể của nhân loại mà Hàn Quốc đã ghi danh cho đến nay là 23. Được xếp vào nhóm nước có nhiều hạng mục nên hai năm mới được xét duyệt một lần, và vào năm 2028 văn hóa nhân sâm sẽ lên bàn thẩm định. Nếu Taekwondo được ghi danh chung giữa hai miền Nam Bắc thì đây sẽ là trường hợp thứ hai, sau ssireum.
Giữa việc nộp hồ sơ tháng 3 và cuộc bỏ phiếu ở Hạ Môn tháng 12 là khoảng cách gần mười tháng. Trong khoảng đó, tên gọi chính thức của hạng mục đề nghị ghi danh sẽ được định ra thế nào, và sẽ chọn hình thức nào giữa nộp hồ sơ chung và ghi danh mở rộng, sẽ lần lượt lộ ra. Đối luyện là động tác chỉ thành lập khi có đối phương, và nếu không đọc được nhịp thở của đối phương thì không nối được lấy một hiệp.
Đến võ đường trong khu phố vào giờ buổi tối là có thể trực tiếp thấy nhịp điệu đó. Khoảnh khắc tiếng chân giẫm lên sàn gỗ tách thành hai rồi lại khớp làm một cứ lặp đi lặp lại. Hồ sơ có theo kịp nhịp đó hay không thì cuối năm sẽ biết.
