Một người phụ nữ bị quan sát ngay trong nhà. Sinh viên y khoa Max McCandles được nhà khoa học lập dị Godwin Baxter thuê, nhận việc theo dõi người phụ nữ có hành vi kỳ lạ ấy. Tên cô là Bella Baxter. «Poor Things» đi theo quá trình một người từng bị quan sát trở thành người tự quan sát thế giới.
Đây là tác phẩm năm 2023 do Yorgos Lanthimos đạo diễn, dựa trên tiểu thuyết cùng tên mà Alasdair Gray công bố năm 1992. Kịch bản do Tony McNamara viết, với sự tham gia của Emma Stone, Mark Ruffalo và Willem Dafoe. Phim quay tại Hungary từ tháng 8 đến tháng 12 năm 2021, và giành Sư tử Vàng tại Liên hoan phim Venice năm 2023.
Câu chuyện bắt đầu ở London cuối thế kỷ 19. Godwin cho Max biết rằng ông đã cấy não của bào thai vào cơ thể người phụ nữ đang mang thai đã tự kết liễu đời mình bằng cách nhảy xuống từ một cây cầu, và sinh thể ra đời như thế chính là Bella. Tinh thần của một đứa trẻ sơ sinh được đặt trong cơ thể người trưởng thành. Theo thời gian, vốn từ của Bella tăng lên, và cô không giấu sự tò mò hướng về thế giới.
Điểm chính xác đến đáng sợ của thiết định này nằm ở chỗ khác. Ngay từ đầu, Bella tồn tại dưới sự bảo hộ của một người nào đó, trong ngôi nhà của một người nào đó, như đối tượng ghi chép của một người nào đó. Sự chăm sóc đã cứu sống cô nhưng đồng thời trói thế giới của cô lại bằng kích thước của dinh thự. Việc bảo hộ và kiểm soát bước ra từ cùng một cánh cửa là điều bộ phim không xử lý bằng ẩn dụ mà cho thấy qua những cảnh sinh hoạt thường ngày.
Câu chuyện gấp lại một lần khi Max cầu hôn và Bella chấp nhận. Ngay sau đó Bella phát hiện khoái cảm của chính mình, và theo luật sư Duncan Wedderburn đi Lisbon. Thay cho con đường an toàn mang tên hôn nhân, thứ cô chọn là phía tự mình trải nghiệm. Trước khi bàn xem lựa chọn ấy có đúng hay không, đó là lựa chọn đầu tiên cô tự mình đưa ra.
Hành trình càng kéo dài, những cách thức níu giữ Bella càng lặp lại. Duncan tìm cách ngăn sự trưởng thành của cô nhưng thất bại rồi sụp đổ vì rượu và cờ bạc. Bella kết bạn với những hành khách dạy cô triết học trên tàu, và khi tàu cập cảng Alexandria, cô chứng kiến nỗi đau của những người nghèo và thấy khổ sở. Việc học luôn diễn ra bên ngoài kế hoạch của những người muốn bảo vệ cô.
Phần dàn dựng đẩy cấu trúc này đi bằng hình ảnh. Mỹ thuật và phục trang cường điệu chỉ ra rằng thứ dị dạng không phải Bella mà là thế giới bao quanh cô. Việc phim này mang về giải mỹ thuật, phục trang và hóa trang không phải vì đồ trang trí đẹp, mà vì màn ảnh đã gánh lấy sự méo mó của thế giới. Emma Stone dựng nên bằng diễn xuất cái quá trình nhịp điệu của cơ thể đi theo sau nhịp điệu của ngôn ngữ, và sự chính xác đó dẫn tới giải Nữ diễn viên chính xuất sắc.
Những chỗ lỏng lẻo cũng rõ ràng. Càng về nửa sau, khi các nhân vật nam muốn chiếm hữu Bella lần lượt được sắp đặt, các nhân vật bị tiêu thụ như ví dụ cho một lô-gíc thay cho độ dày riêng của mình. Điểm phim gặp gỡ lao động ở nhà thổ và chủ nghĩa xã hội tại Marseille là phần bộ phim mở rộng tính xã hội nhất, thế nhưng sự thức tỉnh của Bella chiếm chỗ trước điều kiện của lao động ấy. Sự bất đối xứng giữa người thu được bài học và người trở thành phông nền là điều bộ phim không gỡ được cho đến cuối.
Dù vậy, lý do «Poor Things» đọng lại lâu nằm ở chỗ phim vẽ quyền tự quyết như một sự tích lũy thay cho một lời tuyên bố. Tăng từng từ một, thất bại, bị lừa, hết tiền, rồi lại bước đi. Bộ phim nói rằng quyền quyết định không phải phần thưởng trao cho người đã chứng minh được năng lực mà là thứ lớn lên trong lúc trải qua.
Sau khi phim ra rạp, phần dành cho những phim thương mại đặt cơ thể và ham muốn của phụ nữ ở tuyến đầu đã rộng ra đôi chút, và tranh luận quanh bộ phim này cũng lớn lên theo. Thành tích làm với 35 triệu USD và thu hơn 117 triệu USD trên toàn thế giới, trở thành phim ăn khách nhất của Lanthimos, vẫn được dẫn ra như bằng chứng rằng những câu chuyện như thế không chỉ được tiêu thụ như thị hiếu thiểu số. Những cảnh từng bị đọc là khiêu khích vào thời điểm ra rạp thì nay lại trông như một thiết kế có tính toán.
Xem lại thì thứ trở nên rõ nét là phía những người đã chống đỡ cho sự giải phóng ấy, hơn là sự giải phóng của Bella. Cách những người lao động ở Marseille ở lại làm phông nền càng qua thời gian càng đập vào mắt, và khiến ta hỏi lại xem sự thức tỉnh của một người đã đứng lên trên thời gian của ai. Trong lúc thế giới đuổi kịp Bella, sự bất đối xứng mà bộ phim để lại vẫn còn nguyên đó.
