Tại Gwangju·Jeonnam, lượng công suất đã được cấp phép kinh doanh phát điện nhưng chưa thể vào vận hành thương mại vì thiếu lưới truyền tải lên tới khoảng 1,5GW. Nghĩa là máy phát đã dựng xong nhưng không có đường cho dòng điện chảy đi. Trong lúc Chính phủ tuyên bố sẽ nâng thiết bị năng lượng tái tạo lên mức 100GW vào năm 2030, ngày 30 liên tiếp có ý kiến chỉ ra rằng cửa ải thực sự nằm ở ba lớp nút thắt là lưới điện, quy hoạch và thị trường, hơn là ở số lượng tấm pin mặt trời hay tuabin gió.
Cùng ngày, Viện Nghiên cứu Tương lai Quốc hội công bố báo cáo đánh giá chính sách chuyển dịch năng lượng lấy năng lượng tái tạo làm trung tâm trong nước và nêu những nội dung cần thiết cho việc lập quy hoạch cơ bản. Báo cáo phân tích rằng thiết bị tăng nhanh nhưng việc mở rộng lưới điện không theo kịp, nên lượng công suất phải chờ vì chưa đấu nối được vào hệ thống và biện pháp cưỡng chế giảm công suất của các thiết bị đã đấu nối đang diễn ra cùng lúc. Một bên không bán được vì không đấu nối được, bên kia đã đấu nối rồi vẫn không bán được, hai tình huống xuất hiện đồng thời.
Gốc rễ nằm ở địa lý. Thiết bị năng lượng tái tạo tập trung ở Honam và Jeju, trong khi nơi dùng điện nhiều nhất là vùng thủ đô. Nơi sản xuất và nơi tiêu thụ lệch nhau trên bản đồ, nên nếu đường dây nối giữa hai nơi chưa sẵn sàng thì dù dựng bao nhiêu máy phát, điện vẫn không có chỗ để đi.
Nhịp giữa các quy hoạch cũng lệch nhau. Quy hoạch cơ bản năng lượng tái tạo được lập và sửa theo chu kỳ 5 năm, còn Quy hoạch cơ bản cung cầu điện theo chu kỳ 2 năm. Hai quy hoạch có chu kỳ khác nhau lại nhìn về những mốc thời gian khác nhau, nên ngay cả con số mục tiêu cũng dao động. Riêng mục tiêu tỷ trọng năng lượng tái tạo năm 2030 đã giảm từ mức 30,2% trong phương án nâng mục tiêu giảm phát thải khí nhà kính hồi tháng 10/2021 xuống 21,6% trong Quy hoạch cơ bản cung cầu điện lần thứ 10 được chốt vào tháng 1/2023.
Giải pháp mà báo cáo đưa ra không nằm ở việc xây thêm nhà máy điện. Đó là tính toán công suất mà hệ thống từng khu vực thực sự có thể tiếp nhận rồi định ra mục tiêu phổ cập theo đó, và gom các nguồn linh hoạt như thiết bị lưu trữ năng lượng (ESS), thủy điện tích năng và nhà máy điện ảo (VPP) để xử lý toàn bộ hệ thống điện trong một quy hoạch duy nhất.
Tại hiện trường, công việc chỉnh sửa đã bắt đầu. Tập đoàn Điện lực Hàn Quốc đã rà soát các nhà đầu tư ảo, tức những đơn vị không triển khai dự án thực tế mà chỉ giữ chỗ thứ tự đấu nối, qua đó thu về khoảng 1,4GW công suất đấu nối ở Gwangju·Jeonnam, và đã chia lại khoảng 1,2GW trong số đó cho các nhà đầu tư khác. Cũng tại khu vực này, dự án đợt 1 năm 2025 đã chốt việc xây dựng ESS quy mô 523MW, và các cuộc thảo luận để giành thêm 525MW đang tiếp tục. Chính phủ cũng đang thúc đẩy phương án hỗ trợ tới 90% chi phí lắp đặt ESS cho những khu vực có điều kiện hệ thống kém.
Ai sẽ giám sát lưới điện cũng nổi lên thành vấn đề tranh luận. Cùng ngày, Ủy ban Điện lực đã cùng Sàn giao dịch điện lực Hàn Quốc và Diễn đàn Chuyển dịch Năng lượng tổ chức tọa đàm tại Gwanghwamun, Seoul với chủ đề quản trị điều tiết điện lực trong thời đại 100GW năng lượng tái tạo. Đề xuất lập mới Cơ quan Giám sát Điện lực đảm nhận việc giám sát lưới điện và giám sát thị trường một cách độc lập, trung lập được bàn như tranh luận trọng tâm, và cả bảo vệ người tiêu dùng lẫn tích hợp dữ liệu cũng được nêu ra như vai trò của cơ quan này. Bối cảnh phía sau là thực tế số thành viên của Sàn giao dịch điện lực đã tăng từ 19 đơn vị năm 2001 lên hơn 7.000 đơn vị, và PPA của KEPCO, tức giao dịch ngoài sàn, đã đạt mức 180.000 hợp đồng.
Bên kia biển cũng có trường hợp đáng tham khảo. Năm ngoái, tại Tây Ban Nha xảy ra sự cố mất điện quy mô toàn quốc khiến đường sắt ngừng chạy, sân bay và cơ sở công nghiệp gặp trục trặc vận hành, một số khu vực bị cắt điện trong nhiều giờ. Cách giải thích quy lỗi cho năng lượng tái tạo đã lan truyền một thời gian, nhưng bản tin đăng tại nước này ngày 28 vừa qua chỉ ra nguyên nhân là vấn đề vận hành lưới điện. Tây Ban Nha là quốc gia mà tính đến năm 2024, năng lượng tái tạo chiếm khoảng 55% tổng sản lượng điện.
Nghĩa là cùng một kết luận đã xuất hiện ở hai nơi. Việc đã tinh chỉnh lưới điện và hệ thống vận hành tiếp nhận năng lượng tái tạo đến đâu quyết định mức ổn định của hệ thống, hơn là việc đã xây dựng bao nhiêu năng lượng tái tạo. Vì vậy mục tiêu 100GW không phải là bài toán của riêng các nhà đầu tư phát điện.
Con đường để người dân tham gia cũng đang được chuẩn bị. Chính phủ tuyên bố sẽ nâng tỷ trọng phát điện từ năng lượng tái tạo lên trên 20% vào năm 2030, đồng thời tạo ra cơ chế để khoảng 10 triệu người tham gia vào nguồn thu từ năng lượng. Làng thu nhập ánh nắng, mô hình xây dựng điện mặt trời quy mô 300-1000kW trên đất trống của làng, đang trong quá trình tuyển chọn với mục tiêu chọn hơn 500 nơi trên cả nước trong năm nay, và thu nhập gió tận dụng điện gió cùng thu nhập hệ thống, hình thức người dân ở khu vực có lưới truyền tải đi qua đầu tư rồi chia lợi nhuận, cũng đang được triển khai.
Cột điện cao thế xưa nay luôn là chuyện của làng bên. Thu nhập hệ thống là nỗ lực biến đường dây đó thành tài sản của địa phương. Từ việc thử kiểm tra xem làng mình đang sống có mở đợt tuyển chọn như vậy hay không, câu chuyện lưới điện thôi là chuyện của người khác.
