Bậc thang đá granit vào sáng thứ Bảy không trơn và mát lạnh. Tiếng đế giày thể thao chạm vào đá, tiếng lạch cạch của bánh xe đẩy trẻ em khi đi qua khe nối, giữa những âm thanh đó một đứa trẻ chạy lên. Không ai lấy vé ra khỏi túi. Ngưỡng cửa của khu trưng bày thường xuyên tại Bảo tàng Quốc gia Hàn Quốc (국립중앙박물관) thấp như thế, và cái thấp đó là toàn bộ câu chuyện hôm nay.
Chuyện bảo tàng này đã vượt qua bảo tàng lâu đời ở London về số khách tham quan đang được nhắc đến ở nhiều nơi. Đó là tin vui. Nhưng khó xem kỷ lục đó được dựng lên chỉ bằng sức mạnh của việc tổ chức trưng bày. Nếu xóa đi điều kiện vào cửa miễn phí thì phần giải thích còn lại không lấp đầy nổi một nửa.
Vậy nên điều cần bàn tiếp theo là phía ngưỡng cửa hơn là bảng xếp hạng. Đứng thứ mấy thế giới thì vài năm sau có thể bị lật lại, nhưng phòng trưng bày mở ra mà không hỏi tiền, một khi đã đóng lại thì khôi phục khó hơn nhiều. Làm sao giữ được lời hứa công cộng đã tạo nên thành quả này, cuộc thảo luận phải bắt đầu từ đó.
Chủ trương thu phí cũng có căn cứ vững. Nếu tham quan miễn phí thì số người chỉ đặt chỗ rồi không đến tăng lên, phòng trưng bày cuối tuần thì đông nghịt, còn nguồn tiền dành cho việc bảo quản và cho nhân lực chuyên môn thì luôn thiếu. Đó là lý do đề xuất đặt giá vé cho triển lãm đặc biệt để lo khoản tiền đó liên tục được nêu ra. Ở hiện trường cũng có kinh nghiệm rằng khách đã trả tiền thì ở lại lâu hơn.
Dù vậy vẫn phải giữ việc miễn phí của khu trưng bày thường xuyên. Vé vào cửa, trước khi là nguồn tiền, hoạt động như một cái sàng lọc. 3.000 won và 5.000 won với người này là con số làm tròn, với người kia lại thành ranh giới quyết định hôm nay có đi hay không. Phép tính thu tiền thêm một lần nữa khi người ta đến xem những hiện vật mà nhà nước đang giữ hộ khó mà đứng vững.
Tiền kiếm được từ đồ lưu niệm, quán cà phê và hợp tác thương hiệu có thể là một cách chống đỡ cho việc miễn phí đó. Nhưng khi hàng hóa bắt đầu đẩy phần trưng bày ra thì câu chuyện khác đi. Khi quầy đồ lưu niệm sáng hơn hiện vật và hàng người chờ dài về phía cửa hàng, việc tham quan trở thành phụ kiện của tiêu dùng.
Đường ranh giới thì đơn giản. Kiếm tiền ở bên ngoài, còn bên trong phòng trưng bày để lại làm nơi không hỏi tiền.
Điều đó hẳn không có nghĩa là sự kiện văn hóa thu phí thì không có tính công cộng. Liên hoan phim quốc tế Busan (부산국제영화제) lần thứ 31 mở trong mười ngày từ ngày 6 đến ngày 15 tháng 10 tới, lấy Trung tâm Điện ảnh Busan (영화의전당) làm trung tâm, và toàn bộ danh sách phim mời được công bố vào ngày 1 tháng 9. Đó là rạp phải mua vé mới vào được, nhưng việc báo trước chiếu gì và khi nào tự nó đã là một cách mở cửa cho khán giả. Tính công cộng không phải thứ đo được bằng mỗi bảng giá.
Không khí trong phòng trưng bày khô và hơi lạnh. Bề mặt đồ gốm men ngọc sau lớp kính trông như ướt nhưng không chạm tới đầu ngón tay, và mỗi lần ánh đèn đổi thì màu lục lắng xuống thành màu xám. Việc đã không trả gì để bước vào căn phòng đó hầu như không được ý thức trong suốt buổi tham quan. Không được ý thức chính là dấu hiệu của một tài sản công được thiết kế tốt.
Trước khi mùa xuân qua hết, đáng để leo lên bậc thang đó một lần. Nếu giữ lại trong thân thể mấy giây đi qua mà không lấy vé ra, ta sẽ cảm nhận được cuộc tranh luận về vé vào cửa sắp tới đang động đến điều gì. Vào mùa thu cũng có cách mua vé ở Busan rồi ngồi xuống ghế rạp. Việc tự mình xác nhận cánh cửa mở miễn phí và cánh cửa mở bằng tiền vận hành ra sao thuộc về quyền của khán giả.
