Bãi bồi lúc nước rút có âm thanh riêng. Tiếng không khí thoát ra từ hang cua khi bùn lộ ra hòa với tiếng lưới nylon khô lại và cứng dần. Ngửi mùi mặn bốc lên từ nền bùn màu nâu xám, ngư dân biết hôm nay nước sẽ rút tới đâu mà không cần nhìn đồng hồ đeo tay. Cuốn lịch của cơ thể ấy đã trở thành di sản văn hóa phi vật thể quốc gia thứ hai mươi tư.
Việc công nhận không phải là chuyện kết thúc bằng lời chúc mừng mà là chuyện bắt đầu từ đó. Con nước không có nghệ nhân được công nhận, cũng không có tổ chức truyền dạy kỹ thuật. Cái mà nhà nước đặt tên cho không phải tay nghề của một người mà là ký ức chung được nhiều làng cùng chia nhau giữ.
Chuyện lên xuống của biển đã được in thành bảng từ lâu. Dù vậy, con nước nào thì thả lưới vào lạch nào, quanh kỳ nước rong dòng chảy nghiêng về phía nào, những điều đó không nằm trên giấy. Đó là ký ức tích lại qua hàng chục năm ướt chân, là loại hiểu biết được trao cho người bên cạnh trên thuyền mà không cần lời.
Có ý kiến phản bác rằng cách không đặt nghệ nhân giữ nghề mới là đúng. Dồn thẩm quyền cho một người thì hiểu biết của những ngư dân còn lại bị đẩy xuống hạng thấp hơn. Việc công nhận hạng mục cộng đồng là tuyên bố sẽ không tạo ra thứ bậc đó, và chủ trương ấy chính đáng. Nhưng khi chủ nhân là tất cả mọi người thì trách nhiệm cũng tản ra theo.
Trải nghiệm bãi bồi và du lịch làng chài biến con nước thành hàng hóa. Xe buýt vào thì tiền chảy trong làng, và người trẻ cũng có thêm một lý do để ở lại. Nhưng sau khi khách trải nghiệm đào nghêu rồi ra về, số người đọc được luồng nước của kỳ nước rong tiếp theo vẫn không tăng. Việc khai thác có thể cứu được làng nhưng không truyền lại được hiểu biết.
Điều cần kiểm chứng sau khi công nhận không phải là danh mục đã tăng lên bao nhiêu hạng mục. Ai ghi lại lời của những người biết con nước và trả lại cho làng bằng cách nào, việc điều tra được thiết kế trong bao nhiêu năm, có giữ nguyên các tên gọi con nước khác nhau ở từng làng mà không gọt thành một hay không, đó mới là điều cốt lõi. Việc hội nghề cá làng có thể đứng ra làm chủ thể truyền thừa hay không cũng nằm ở đây.
Một ngày giữa kỳ nước rong và kỳ nước kém thì ai cũng có thể xem. Chỉ cần đọc bảng con nước dán ở bến cảng vùng biển Tây hoặc biển Nam, rồi đứng ở rìa bãi bồi đúng vào giờ nước bắt đầu rút. Chừng hai tiếng là biển lùi ra vài trăm mét, và trong khoảng đó ta sẽ thấy bước chân của cụ già đi vào trên mặt bùn không hề lảo đảo chút nào. Cái mà nhà nước nói sẽ giữ chính là bước chân ấy.
