Mùa mà giá niêm yết ở trạm xăng thay đổi mấy lần trong một tuần đã quay lại. Người đổ xăng cảm nhận từng biến động ấy ngay trên đầu ngón tay. Vậy mà bóng đèn và tủ lạnh trong cùng ngôi nhà đó vẫn bật suốt ngày, chẳng mấy liên quan đến tin tức bên kia đại dương. Nhìn vào nơi phát sinh khoảng chênh này thì đáp án cho cuộc tranh luận hiện nay lộ ra được một nửa.
Có một lập luận lặp lại mỗi khi cú sốc giá ập đến. Đó là nếu thúc đẩy cả chuyển đổi trong năm mà năng lượng đắt lên thì hộ gia đình và ngành công nghiệp không trụ nổi. Việc nói rằng thời buổi túng thiếu mà lại chìa thêm hóa đơn đầu tư thiết bị mới là gánh nặng thì bản thân điều đó không sai. Cho nên lập luận này là đối tượng phải trả lời trực diện hơn là thứ để bỏ qua.
Điểm xuất phát để tìm câu trả lời là hai sự thật đơn giản. Điện mặt trời và điện gió không tốn nhiên liệu phải mua về để đốt khi làm ra điện. Chi phí dựng và duy trì thiết bị rõ ràng là có, nhưng không phải chở bằng tàu về loại nguyên liệu được định giá lại mỗi ngày trên thị trường quốc tế. Vì thế dù tình hình các nước sản xuất dầu có chao đảo, giá thành của những nguồn phát điện này cũng không hứng trọn con sóng đó.
Nhìn trên toàn lưới điện thì hiệu quả càng rõ hơn. Vào những khung giờ mà nguồn phát không tốn chi phí nhiên liệu chạy nhiều, ta có thể bớt huy động các tổ máy đốt nhiên liệu đắt tiền tương ứng chừng đó. Nghĩa là cùng một cú sốc ập đến, phần chuyển sang hóa đơn tiền điện cũng giảm đi. Năng lượng tái tạo vừa là biện pháp khí hậu vừa vận hành như lớp đệm hấp thụ biến động giá.
Vậy thì kết luận lật ngược lại. Cú sốc an ninh năng lượng khó trở thành căn cứ để hoãn chuyển đổi, mà còn chất thêm một lý do phải làm gấp. Việc tạo ra một lưới điện ít dựa vào nhiên liệu nhập khẩu vừa là khoản chi cho môi trường vừa là phí bảo hiểm trả cho sự biến động.
Lập luận phản đối mạnh nhất là tính gián đoạn. Nắng và gió không xuất hiện đúng vào giờ con người muốn, và nếu không lắp đặt kèm thiết bị lưu trữ cùng lưới truyền tải thì lượng điện tăng thêm sẽ bị bỏ phí. Điểm này là nghiêm túc. Nhưng tính gián đoạn là bài toán được thu hẹp dần từng năm bằng công nghệ và vận hành, còn sự phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu thì không tự nhạt đi theo thời gian.
Tất nhiên tôi không định thổi phồng lạc quan. Nơi chỉ tăng tỷ trọng năng lượng tái tạo trong các câu quảng bá mà phần lớn điện thực tế vẫn dựa vào nhiên liệu hóa thạch thì không tạo ra được lớp đệm nào. Ngược lại, giọng điệu rằng thế giới sắp tận thế lại làm người ta tê liệt thay vì chuyển động. Thứ cần thiết là phép tính hơn là dọa nạt.
Cá nhân thì không có cách nào chi phối giá dầu quốc tế. Thay vào đó, lựa chọn dời máy giặt và máy rửa bát sang giữa trưa lúc mặt trời lên cao là điều làm được ngay hôm nay. Thói quen dùng điện vào giờ điện mặt trời đổ xuống nhiều nhất làm giảm hóa đơn của gia đình, và làm nhẹ phụ tải đỉnh buổi tối nên giảm việc vận hành các tổ máy đắt tiền. Dạo này nắng xuân dài ra, khung giờ đó đang rộng thêm một chút mỗi ngày.
