Cục Di sản Quốc gia (국가유산청) ngày 10/3 cho biết tháng trước đã nộp công văn đề nghị đưa dự án tái phát triển khu Sewoon 4 đối diện Jongmyo thành nghị sự của Ủy ban Hiệp thương Điều chỉnh Hành chính trực thuộc Thủ tướng. Đây là lần thứ hai Cục Di sản Quốc gia trình nghị sự lên cơ quan hiệp thương, điều chỉnh bất đồng giữa cơ quan hành chính trung ương và chính quyền địa phương. Một ngày sau, ngày 11, Thành phố Seoul ra thông cáo lập trường dưới tên người phát ngôn Lee Min-kyung, bày tỏ lấy làm tiếc về "đơn đề nghị điều chỉnh thủ tục cấp phép dự án tái phát triển khu Sewoon 4". Ngay từ cách gọi tên cùng một sự việc, hai cơ quan đã khác nhau.
Bước vào sân điện Jeongjeon của Jongmyo, âm thanh đổi khác. Tiếng khô dưới chân khi giẫm lên phiến đá bakseok, sắc vô sắc của những cột gỗ đã bỏ lớp dancheong, mùi đất ẩm và mùi cây bách sau cơn mưa. Những gì không gian dựng năm 1395 này gìn giữ hơn 600 năm bao gồm cả bầu trời trống phía trên cùng với các công trình.
Khu xúc tiến chỉnh trang Sewoon ở phía đối diện, sau khi được chỉ định là khu chỉnh trang môi trường đô thị năm 2004, đã lặp đi lặp lại việc thay đổi quy hoạch. Qua thẩm định của Cục Di sản Quốc gia năm 2018, chiều cao công trình khu Sewoon 4 được hiệp thương ở mức 55m phía đường Jongno và 71,9m phía suối Cheonggyecheon. Năm ngoái, Thành phố Seoul đã nâng tiêu chuẩn chiều cao khu vực này lên tối đa 145m, và tới 141,9m nếu áp dụng quy định góc nâng. Ngày tháng và thủ tục chính xác của quyết định nâng chưa từng được công bố.
Lập luận của hai cơ quan đối nghịch trực diện. Cục Di sản Quốc gia viện dẫn nghĩa vụ theo công ước quốc tế, thúc giục phải thực hiện đánh giá tác động di sản thế giới trước, còn Thành phố Seoul phản bác rằng khu Sewoon 4 nằm ngoài vùng đệm của khu di sản thế giới Jongmyo nên không có tiêu chuẩn và căn cứ để bắt buộc đánh giá. Thành phố Seoul cũng nêu việc vụ kiện liên quan đang được tòa án thụ lý, chủ trương rằng theo quy định vận hành của ủy ban thì sự việc nằm ngoài đối tượng thẩm nghị nên nghị sự phải bị bác đơn.
Từ "bác đơn" gợi cảm giác đã từng gặp. Năm 2022, đơn đề nghị đầu tiên được đưa ra nhằm hoãn việc vào ở của khu chung cư dựng lên không phép gần Jangneung ở Gimpo, nhưng đã bị bác đơn với lý do vụ kiện đang tiến hành. Tên cơ quan khi đó là Cục Quản lý Di sản Văn hóa (문화재청), còn bây giờ là Cục Di sản Quốc gia. Tên đã đổi, nhưng điểm va chạm thì quay lại y nguyên.
Ủy ban được lập với không quá 13 người, kể cả chủ tịch. Bốn ủy viên dân sự do Thủ tướng bổ nhiệm, cùng Bộ trưởng Bộ Tài chính Kinh tế, Bộ trưởng Bộ Hành chính An toàn, Bộ trưởng Bộ Kế hoạch Ngân sách, Chánh Văn phòng Điều phối Chính phủ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp chế, và những người được chủ tịch chỉ định trong số người đứng đầu cơ quan hành chính trung ương cùng thị trưởng, tỉnh trưởng có liên quan đến nghị sự sẽ tham gia. Theo Luật Tự trị Địa phương và nghị định thi hành, chỉ cần một bên đương sự nộp đơn bằng văn bản thì nghị sự vẫn được đưa lên, và quyết định mà ủy ban đưa ra kèm theo nghĩa vụ thực hiện. Tuy nhiên, thủ tục khiếu nại quyết định đó hoặc cưỡng chế thực hiện lại không được ghi trong quy định.
Thời gian cũng là một biến số. Nhiệm kỳ ủy viên dân sự khóa 12 đã kết thúc vào tháng 3 năm ngoái và việc tuyển chọn khóa tiếp theo đang tiến hành, nên dự kiến còn mất thời gian cho tới khi nghị sự về khu vực trước Jongmyo thực sự được đưa lên bàn xem xét. Trong thời gian đó, Cục Di sản Quốc gia đã tổng hợp lập trường mà Thành phố Seoul nêu ra đối với yêu cầu của UNESCO, diễn biến thảo luận và các nỗ lực chỉnh bị pháp luật, thể chế để hồi đáp vào tháng trước. Thành phố Seoul đề xuất giải pháp là lập hội đồng hiệp thương bốn bên, nơi cư dân, chuyên gia, Cục Di sản Quốc gia và Thành phố Seoul cùng ngồi lại.
Phía chờ đợi còn có các chủ đất và tổ chức dân sự. Tháng 11 năm ngoái, các chủ đất khu Sewoon 4 tuyên bố sẽ truy cứu trách nhiệm dân sự và hình sự như bồi thường thiệt hại, lạm dụng quyền hạn đối với việc Cục Di sản Quốc gia nêu vấn đề. Ngày 12/2 vừa qua, thành viên các tổ chức lịch sử, tôn giáo, kiến trúc và xã hội dân sự đã tụ họp tại Jongmyo, mở họp báo yêu cầu xem xét lại toàn diện việc tái phát triển cao tầng. Cách nhau cùng một bức tường, quyền tài sản và cảnh quan đang đứng với hai thời gian biểu khác nhau.
Jongmyo mở cửa các ngày còn lại trong tuần, trừ thứ Ba. Lên nguyệt đài của điện Jeongjeon và đứng quay về hướng nam, tọa độ của cuộc tranh luận được đọc bằng cơ thể. Bầu trời bắt đầu ở nơi đường mái kết thúc, và bầu trời ấy thuộc về di sản đến độ cao nào thì hai cơ quan đang tranh cãi bằng văn bản. Trước khi câu trả lời xuất hiện, việc ngắm nhìn một lần bầu trời của hôm nay đang mở ra cho bất cứ ai.
