Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Ủy ban Bản quyền Hàn Quốc (한국저작권위원회) ngày 26/2 vừa qua đã công bố 'Hướng dẫn sử dụng hợp lý' đề cập đến việc AI tạo sinh học tập các tác phẩm có bản quyền. Sử dụng hợp lý là quy định ngoại lệ trong Luật Bản quyền cho phép sử dụng tác phẩm mà không cần sự cho phép của chủ sở hữu quyền tác giả, và căn cứ mà hướng dẫn tham chiếu là Điều 35-5 Luật Bản quyền. Đây là lần đầu tiên chính phủ tổng hợp và công bố dưới dạng văn bản về mối quan hệ giữa việc huấn luyện AI và bản quyền.
Hướng dẫn nêu ra hai điểm lớn. Việc AI đọc vào, lưu trữ và xử lý tác phẩm có thể được coi là hành vi sao chép theo Luật Bản quyền nên về nguyên tắc cần có sự cho phép trước của chủ thể quyền, và dù là mục đích thương mại hay phương thức thu thập dữ liệu web thì bản thân sự việc đó cũng không tự động loại trừ khỏi phạm vi sử dụng hợp lý.
Việc có phải là sử dụng hợp lý hay không được xác định bằng cách cân nhắc đồng thời bốn yếu tố. Mục đích và tính chất của việc sử dụng, loại và công dụng của tác phẩm, tỷ trọng và tầm quan trọng của phần được lấy sử dụng trong toàn bộ tác phẩm, và ảnh hưởng đến thị trường, giá trị hiện tại hoặc tương lai của tác phẩm đó. Các trường hợp được đưa vào hướng dẫn không phải là chuyển từ vụ việc thực tế mà được xây dựng giả định, và cũng không phải là giải thích chính thức của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Ủy ban Bản quyền. Phán quyết cuối cùng do tòa án đưa ra.
Để đi đến bước này đã mất gần nửa năm. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch và Ủy ban Bản quyền đã lập tiểu ban đặc biệt của hội đồng cải thiện chế độ trí tuệ nhân tạo - bản quyền vào tháng 9/2025, và tiến hành khảo sát các công ty phát triển AI cùng chủ thể quyền từ ngày 13/10 đến ngày 2/11. Từ tháng 11, sau khoảng ba tháng tham vấn giữa các bộ ngành liên quan, bản dự thảo đã được công bố tại buổi giải trình với người dân ngày 4/12.
Ngày 25/2, một ngày trước khi phát hành hướng dẫn, phiên họp toàn thể lần thứ hai của Ủy ban Chiến lược Trí tuệ nhân tạo Quốc gia đã thông qua 'Kế hoạch hành động trí tuệ nhân tạo Đại Hàn Dân Quốc' bao gồm các nhiệm vụ về bản quyền. Trong đó có bốn nhiệm vụ trọng tâm. Phổ biến và nâng cao hướng dẫn, xem xét phương án miễn trách nhiệm hình sự đối với các công ty phát triển mô hình nền tảng độc lập, thúc đẩy việc sử dụng tác phẩm thuộc vùng xám, và mở rộng việc mở dữ liệu tác phẩm công.
Đối sách về vùng xám là tâm điểm của tranh cãi. Các tác phẩm đã hình thành thị trường giao dịch như âm nhạc, sách, phát thanh truyền hình thì được giải quyết bằng cách thúc đẩy giao dịch, còn các bài đăng công khai trên mạng không có thị trường thì được trao quyền opt-out, tức quyền từ chối việc học tập. Nội dung là thúc đẩy sửa đổi Luật Bản quyền để các bài đăng không gắn dấu hiệu từ chối có thể được ưu tiên sử dụng cho việc học tập theo nguyên tắc 'dùng trước, bồi thường sau'.
'Sự cho phép trước về nguyên tắc' mà hướng dẫn nói đến và 'dùng trước, bồi thường sau' mà kế hoạch hành động nói đến đặt trình tự sử dụng theo hai hướng ngược nhau. Hai văn bản ra đời cách nhau một ngày đã đưa ra những điểm xuất phát khác nhau. Đây cũng là chỗ mà phía các nhà sáng tạo phản ứng. 16 tổ chức trong lĩnh vực nội dung văn hóa gồm Hiệp hội Quyền của Người biểu diễn Phát thanh Truyền hình Hàn Quốc, Liên đoàn Người biểu diễn Âm nhạc Hàn Quốc, Hiệp hội Phát thanh Truyền hình Hàn Quốc đã ra tuyên bố chung kêu gọi xem xét lại toàn diện kế hoạch hành động, và trước đó Hiệp hội Báo chí Hàn Quốc đã gửi văn bản ý kiến với nội dung tương tự đến Ủy ban Chiến lược.
Hạng mục gây tranh cãi là mục số 32 trong kế hoạch hành động 'Sử dụng tác phẩm cho mục đích học tập, đánh giá AI và thúc đẩy hệ sinh thái lưu thông công bằng', nằm dưới chiến lược 'Đổi mới quy định AI'. Đây là cách sắp xếp đưa thiết kế quyền của nhà sáng tạo vào chung với hạng mục nới lỏng quy định. Điều 2 Luật Cơ bản về Trí tuệ nhân tạo đã đưa các hệ thống có nguy cơ ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền cơ bản của tác giả, người biểu diễn vào 'trí tuệ nhân tạo tác động cao', nhưng điều mà Điều 13 khoản 2 và Điều 35 khoản 1 đặt lên chính phủ là 'nghĩa vụ nỗ lực'.
Ai sẽ tính mức bồi thường theo tiêu chuẩn nào, gắn dấu hiệu opt-out bằng quy chuẩn kỹ thuật nào thì không được đưa vào hướng dẫn. Việc miễn trách nhiệm hình sự cũng dừng ở giai đoạn 'xem xét' nên hình thức lập pháp và phạm vi áp dụng vẫn nằm ngoài khung hình. Hướng dẫn gần với việc tạm che khoảng trống này bằng văn bản hành chính hơn là lấp đầy nó bằng luật. Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cùng với việc phát hành đã cho biết sẽ tăng cường tư vấn bản quyền và hỗ trợ hòa giải tranh chấp dành cho chủ thể quyền, công ty phát triển và người dùng, và bản thân sự tồn tại của biện pháp này cũng có nghĩa là đang dự liệu trước các tranh chấp.
Cũng như đã có tiền lệ Tòa án Tối cao công nhận trách nhiệm bồi thường nhà nước trong vụ việc phá hủy bích họa (2012다204587), kết quả của các quyết định công đối với tác phẩm sáng tạo rốt cuộc được tính toán tại tòa. Hướng dẫn dù chi tiết đến đâu thì một vụ kiện cũng có thể làm thay đổi cách giải thích đó.
Với người đăng bài lên blog và đưa tranh lên mạng, thứ thay đổi ngay lúc này là một dấu hiệu. Cho đến khi việc để lại ý muốn không cho học tập ở đâu và theo cách nào được ấn định dưới hình thức dự thảo sửa đổi Luật Bản quyền, ý nghĩa của hành vi bấm nút đăng bài vẫn ở trạng thái chưa được xác định. Thời điểm dự thảo sửa đổi hướng đến Quốc hội là ngã rẽ tiếp theo của vấn đề này.
