Phép so sánh được dùng nhiều nhất khi giải thích trí tuệ nhân tạo là bộ não. Ngay cái tên mạng nơ-ron đã vậy, và những thuật ngữ như học, ghi nhớ, chú ý cũng được mượn từ bộ não. Nhưng chúng ta biết bao nhiêu về bản gốc của bên cho mượn ấy. 『이토록 뜻밖의 뇌과학』(더퀘스트, 2021) của Lisa Feldman là cuốn sách khiến người đọc mở lại bản gốc đó.
Đây là sách phổ thông viết về bộ não. Các chương ngắn nên hợp để đọc dứt từng phần trên đường đi làm. Thay vì đặt thuật ngữ chuyên môn lên trước, sách bắt đầu từ cảm giác thường ngày để lần lại cách bộ não vận hành.
Mạng nơ-ron nhân tạo là mô hình tính toán mô phỏng bằng toán học các kết nối tế bào thần kinh của bộ não. Nhưng chỉ vì trùng tên, ấn tượng rằng hai đối tượng vận hành theo cùng một nguyên lý đang lan rộng. Cuốn sách lay động ấn tượng đó từ chính diện. Quan điểm xuyên suốt cả cuốn sách là bộ não, trước khi là thiết bị tiếp nhận và xử lý thông tin, là cơ quan phân bổ năng lượng để giữ cho cơ thể sống.
Quan điểm này chạm thẳng vào cuộc tranh luận về trí tuệ nhân tạo hiện nay. Trong tình hình điện năng để vận hành các mô hình lớn đã trở thành một chủ đề của công nghệ khí hậu, việc nhìn vào một cơ quan hoạt động trong giới hạn ngân sách cũng có ý nghĩa về mặt kỹ thuật. Cách xe tự lái vẽ trước tình huống trên đường rồi chỉnh sửa bức tranh đó bằng dữ liệu đầu vào từ cảm biến giống với cách bộ não dựng sẵn dự đoán rồi thu hẹp dần sai số.
Sức mạnh của cuốn sách nằm ở sự cô đọng. Trong dung lượng ngắn, sách gạt bỏ sơ đồ quen thuộc cho rằng lý trí và cảm xúc xếp chồng thành từng lớp, và dựng lên hình ảnh một cơ quan dự đoán và điều phối. So với việc sách phổ thông về khoa học não bộ thường là những cuốn dày cộp hoặc trượt sang ngôn ngữ phát triển bản thân, cuốn sách này không nghiêng về bên nào.
Giới hạn cũng đến từ chính chỗ đó. Sách mỏng nghĩa là các lớp căn cứ chưa được xếp dày. Người đọc muốn biết vì sao mỗi chủ đề được sắp xếp như vậy, phản biện là gì thì khó thấy đủ với riêng cuốn sách này. Điểm tiếp giáp với trí tuệ nhân tạo cũng là phần người đọc phải tự nối lại.
Đối tượng nên đọc thì rõ. Đó là người ngày nào cũng đọc tin tức và tài liệu trình bày về trí tuệ nhân tạo mà vẫn khựng lại một chút ở câu 'giống bộ não', là người muốn biết giá trị của phép so sánh đó trước khi dùng nó trong kế hoạch sản phẩm hay văn bản chính sách. Sách cũng là lối vào cho người lần đầu mở khoa học não bộ. Sau cuốn này sẽ đọc gì thì nên định trước khi đọc.
Khoảnh khắc người vốn quy cơn bực dọc lúc ba giờ chiều cho tính cách bắt đầu lần lại cơn đói giờ đó và giấc ngủ hôm trước, điều cuốn sách muốn nói phần lớn đã được truyền đi. Còn lại là cảm giác rằng trong lúc mải mê đặt trí tuệ lên máy móc, trí tuệ của chính cơ thể mình đã bị bỏ mặc.
Cuốn sách đưa người đọc về đúng chỗ họ đã khựng lại một chút ở câu 'giống bộ não'. Và sách nói chuyện giấc ngủ và bữa ăn.
