Đến trụ sở chính quyền địa phương nào cũng thấy một khung cảnh giống nhau. Trên bìa bản kế hoạch đặt ở một góc sảnh, dòng chữ 'trung hòa carbon' được in to, bên cạnh là năm mục tiêu cắt giảm. Nhưng có bao nhiêu người dân đã mở cuốn sách đó ra.
Câu hỏi khó hơn là thế này. Trong số những cam kết ghi trong đó, bao nhiêu cam kết đã thực sự vận hành, liệu chính công chức phụ trách có trả lời được không.
Trong 5 năm qua, số nơi lập kế hoạch trung hòa carbon tăng lên rõ rệt, không phân biệt cấp cơ sở hay cấp vùng. Lễ tuyên bố được tổ chức, điều lệ địa phương được ban hành, bộ phận chuyên trách được lập ra. So với đó, hiếm khi nghe nói thành tích cắt giảm đã bám theo đường kế hoạch. Năng lực lập kế hoạch và năng lực vận hành kế hoạch là hai chuyện riêng.
Thứ cần cho 5 năm tới là cơ chế kiểm tra biến cam kết thành thực thi. Đây không phải lúc đưa ra thêm một tuyên bố mới. So với việc hô mục tiêu cao hơn, việc làm cho người dân tự xác nhận được mục tiêu đã nêu ra đi tới đâu mới là việc gấp.
Càng như vậy khi chính phủ trung ương lập Ủy ban trù bị hành động khí hậu (기후행동 준비위원회) và các địa phương liên tiếp đưa ra ý tưởng kinh tế khí hậu. Trong lúc những bức tranh mới chồng lên nhau, công việc rà lại xem bức tranh trước đã dừng ở đâu lại ít thấy. Nếu việc kẻ lại vạch xuất phát cứ lặp lại thì người chạy trông như vẫn chạy mãi nhưng không tới gần vạch đích.
Có một phản biện đáng kể trước điều này. Đó là chính quyền địa phương có bao nhiêu thẩm quyền cắt giảm. Cơ cấu nguồn điện, quy định phát thải công nghiệp, tiêu chuẩn tiêu hao nhiên liệu đều không do địa phương quyết định.
Ngân sách và nhân lực eo hẹp, người phụ trách cứ 2-3 năm lại thay. Quy việc thực hiện chậm chạp chỉ vào thiếu ý chí thực ra là không công bằng.
Đó là lời đúng. Nhưng chính vì vậy mà việc kiểm tra càng cần thiết. Thẩm quyền càng hẹp thì càng phải làm rõ đã làm gì trong phạm vi thẩm quyền hẹp đó, mới có căn cứ để đòi ngân sách và nhân lực.
Chỉ cần chọn ra những hạng mục địa phương thực sự nắm trong tay như cải thiện cách nhiệt bao nhiêu tòa nhà, chuyển đổi bao nhiêu xe công, có thay đổi lộ trình xử lý rác thải hay không, rồi công bố hằng năm theo cùng một mẫu là đủ. Phải có hồ sơ còn lại dù người phụ trách thay đổi thì người kế tiếp mới không bắt đầu lại từ đầu.
Cơ chế kiểm tra không cần hoành tráng. Hạng mục ít cũng được, kết quả kém cũng được. Nếu hạng mục có kết quả kém được kèm một dòng giải thích vì sao kém thì đó trở thành bản thiết kế cho năm sau. Che giấu thì cơ hội cải thiện cũng biến mất theo.
Cuối tuần này, xin khuyên bạn thử tìm kiếm tên khu vực mình đang sống cùng với 'thực thi trung hòa carbon'. Nếu hiện ra bảng thành tích theo từng năm thì có nghĩa là chính quyền địa phương đó ít nhất đang kiểm tra cam kết của mình, còn nếu chỉ hiện ra bản tuyên bố và danh sách ủy ban thì đó cũng là thông tin đáng biết. Số người dân biết được khác biệt đó tăng lên bao nhiêu thì số địa phương cạnh tranh bằng tỷ lệ thực thi thay cho độ dày bản kế hoạch cũng tăng lên bấy nhiêu. Cam kết có người kiểm chứng và cam kết không có người kiểm chứng sẽ đến những nơi hoàn toàn khác nhau sau 5 năm.
