Một lò cao phải mất khoảng 20 năm mới hết vòng đời. Khoản tiền cần để thay thiết bị đó bằng lò điện đến từ ngân hàng, và ngân hàng gắn cho khoản tiền ấy cái tên "chuyển đổi". Ngay khi được gắn tên, khoản vay đó trở thành một phần của danh mục xanh. Nhưng nếu 20 năm sau lò cao vẫn đứng nguyên ở đó, cái tên ấy sẽ mang nghĩa gì.
Tài chính chuyển đổi là cách rót tiền vào tài sản nâu phát thải nhiều, thay cho các tài sản đã được phân loại là xanh. So với việc đầu tư vào nhà máy điện tái tạo, việc cắt giảm phát thải của thép, xi măng và hóa dầu đóng góp lớn hơn vào tổng lượng cắt giảm. Trong nước, các thảo luận liên quan cũng đang bước vào giai đoạn chính thức, và việc Anh đưa ra tiêu chí sàng lọc các khoản đầu tư tài chính chuyển đổi đã bổ sung thêm một chất liệu cho cuộc thảo luận. Khó có thể phản đối chủ trương này.
Vấn đề nằm ở mắt xích buộc cái tên với kết quả thực tế. Nếu tài chính chuyển đổi không được gắn chốt khóa là công bố khí hậu và lộ trình cắt giảm, nó sẽ trở thành lối đi để doanh nghiệp phát thải mua nhãn xanh. Điều mà bài viết này muốn nói chỉ gói trong một dòng đó.
Bản chất của chốt khóa rất đơn giản. Doanh nghiệp nhận tiền phải công khai lượng phát thải theo phạm vi và chu kỳ đã định, đưa ra kế hoạch gồm mục tiêu cắt giảm theo từng năm và thời điểm thay thiết bị, và khi không giữ được kế hoạch đó thì lãi suất hoặc điều kiện vay sẽ thay đổi. Chỉ cần thiếu một trong ba điều này thì việc kiểm chứng không thành. Không công khai thì không có gì để xác nhận, không có kế hoạch thì không có chuẩn để so sánh, và không có bất lợi thì kế hoạch chỉ còn lại trên giấy.
Lập luận phản bác cũng không hề nhẹ. Đó là ý kiến cho rằng nếu đặt gánh nặng công bố và yêu cầu lộ trình quá chặt thì chính các doanh nghiệp phát thải quy mô vừa đang rất cần cắt giảm sẽ bị đẩy ra khỏi kênh huy động vốn. Nếu chờ một cơ chế kiểm chứng hoàn hảo mà bản thân quá trình chuyển đổi chậm lại thì trong thời gian đó phát thải vẫn tiếp tục tích tụ. Đây là mối lo có cơ sở.
Dù vậy kết luận vẫn không thay đổi. Với chẩn đoán rằng gánh nặng kiểm chứng là quá mức, câu trả lời phải là áp dụng các hạng mục và thời điểm khác nhau theo quy mô doanh nghiệp, thay cho việc bỏ đi phần kiểm chứng. Với các hạng mục có độ khó cao như tính toán phát thải chuỗi cung ứng thì đặt thời gian hoãn, nhưng bộ khung tối thiểu gồm công khai lượng phát thải của chính doanh nghiệp và mục tiêu theo từng năm thì phải áp dụng không có ngoại lệ. Nếu miễn trừ cả bộ khung tối thiểu thì tài chính chuyển đổi và khoản vay thông thường chỉ là sản phẩm khác nhau ở cái tên.
Thiết kế thể chế càng chậm thì thiệt hại không chỉ dồn về một phía. Nếu chỉ có nhãn đi trước thì doanh nghiệp thực sự thay thiết bị sẽ vay tiền với cùng điều kiện như doanh nghiệp chỉ gắn nhãn. Khi đó bên chịu bất lợi là doanh nghiệp đã bỏ tiền ra thay thiết bị.
Điểm cần theo dõi là khi tiêu chí tài chính chuyển đổi trong nước được công bố, bên trong đó có điều khoản xử lý trường hợp không đạt mục tiêu cắt giảm hay không. Nếu chỉ có danh sách doanh nghiệp phát thải và các ngành thuộc diện áp dụng mà không có điều khoản về việc không đạt, thì tiêu chí đó chỉ là quy tắc phân bổ vốn chứ không thành quy tắc cắt giảm phát thải. Một điều khoản sẽ quyết định số phận của lò cao 20 năm sau.
