Công đoàn Hyundai Motor đã đưa 'chế độ lương tháng hoàn toàn' vào bản yêu cầu thương lượng tiền lương năm nay. Đây là nội dung được chốt qua đại hội đại biểu bất thường tổ chức trong hai ngày kể từ ngày 15 tại Trung tâm Văn hóa Hyundai Motor ở quận Buk, Ulsan. Việc bảo đảm việc làm và điều kiện lao động trong quá trình đưa AI vào cũng nằm trong bản yêu cầu này. Nội dung này được đưa lên cùng với yêu cầu tăng lương, nhưng tính chất thì khác.
Chế độ lương tháng hoàn toàn là cách trả lương bằng mức lương tháng cố định, bỏ đi các khoản phụ cấp thay đổi hằng tháng theo giờ làm thêm, ca đêm và làm thêm ngày nghỉ. Với công nhân sản xuất của Hyundai Motor, 30-40% thu nhập năm được lấp bằng phần lương biến động này. Nghĩa là thời gian làm đêm và đi làm cuối tuần chính là thu nhập. Nếu robot đảm nhận những khung giờ đó, người lao động dù còn ở lại nhà máy thì số tiền vào tài khoản vẫn giảm.
Phần còn lại của bản yêu cầu cũng không đơn giản. Tăng 149.600 won lương cơ bản hằng tháng chưa tính phần nâng bậc lương, trích 30% lợi nhuận ròng năm 2025 làm tiền thưởng thành tích, tiền thưởng nâng từ 750% lên 800%. Các khoản nhằm làm dày phần lương cố định nối tiếp nhau.
Đằng sau đó là robot hình người 'Atlas'. Với con robot do Hyundai Motor công bố này, công đoàn khẳng định dứt khoát rằng không thể đưa vào dây chuyền trong nước khi chưa có thỏa thuận giữa hai bên. Kế hoạch công ty đưa ra là đưa vào nhà máy Georgia của Mỹ năm 2029. Công đoàn yêu cầu dù tự động hóa từ nước ngoài trước thì vẫn phải giữ sản lượng của nhà máy trong nước để bảo đảm việc làm cho đoàn viên.
Ý kiến phản bác cũng rõ ràng. Ông Park Joo-keun, đại diện Leaders Index, trong cuộc điện đàm ngày 17 chỉ ra rằng yêu cầu giữ nguyên hệ thống tiền lương hiện hành ngay cả sau khi đưa robot vào có mặt vị kỷ. Ông nói thêm rằng đây là thời điểm cần đến thỏa hiệp xã hội. Cả hai phía đang ở giai đoạn tranh nhau cách diễn giải những gì sẽ xảy ra tới đây, hơn là đưa ra các con số thực chứng.
Cuộc tranh luận tương tự cũng diễn ra tại Quốc hội. Tại tọa đàm 'Chuyển đổi AI và tương lai của lao động' do Bộ Lao động và Việc làm cùng Ủy ban Khí hậu Năng lượng Môi trường Lao động của đảng Dân chủ Đồng hành đồng tổ chức ngày 13, Bộ trưởng Lao động và Việc làm Kim Young-hoon, nghị sĩ Kim Joo-young cùng đại diện Tổng liên đoàn Lao động Hàn Quốc, Viện Nghiên cứu Lao động Hàn Quốc, Tổng liên đoàn Giới chủ Hàn Quốc và Ngân hàng Hàn Quốc đã cùng dự. Tiến sĩ Woo Sang-beom thuộc Viện Nghiên cứu Trung ương của Tổng liên đoàn Lao động Hàn Quốc nhắc đến phản ứng quanh Atlas và nói rằng vấn đề nằm ở việc thúc đẩy một chiều, bỏ qua thảo luận về đền bù và đối sách. Nghiên cứu viên phó Park Su-min thuộc Viện Nghiên cứu Lao động Hàn Quốc lo ngại tình trạng phân cực khi nhân lực tay nghề thấp và mới vào nghề bị đẩy ra còn nhu cầu chỉ tăng với nhân lực tay nghề cao.
Các con số ước tính của tổ chức quốc tế được dùng để hình dung quy mô, nhưng định nghĩa lại mỗi nơi một khác. IMF trong báo cáo năm 2024 nhìn nhận AI tác động đến khoảng 40% việc làm toàn cầu, còn Viện Nghiên cứu Toàn cầu McKinsey dự báo đến năm 2030 có tới 300 triệu việc làm có thể trở thành đối tượng tự động hóa. Nghiên cứu cho rằng 14% biến mất hoàn toàn và hơn 30% bị thay thế một phần cũng được dẫn lại. Tác động, biến mất và chuyển đổi lẫn lộn với nhau nên khó gộp lại bằng một thước đo.
Phía thể chế đối ứng chậm chân. OpenAI trong báo cáo 'Chính sách công nghiệp thời đại trí tuệ' đã đề xuất thuế robot và chế độ làm việc 4 ngày một tuần, còn EU chọn thuế kỹ thuật số nhắm vào các hãng công nghệ lớn thay cho thuế robot. Bốn loại bảo hiểm của Hàn Quốc gồm hưu trí quốc gia, bảo hiểm y tế, bảo hiểm việc làm và bảo hiểm tai nạn lao động lấy tiền lương và việc làm làm cơ sở thu. Đây là thiết kế mà khi tiền lương người lao động nhận giảm thì nguồn thu phí bảo hiểm cũng giảm theo.
Lịch gặp mặt mở màn thương lượng chưa được ấn định, công ty sẽ đưa ra câu trả lời nào cho bản yêu cầu cũng chưa xuất hiện. Điều rõ ràng là cuộc thương lượng lần này không kết thúc ở mấy phần trăm tăng lương. Công việc viết lại từ đầu cách tính đó, lấp lương tháng của người lao động đã giao ca đêm và ngày cuối tuần cho máy móc bằng cái gì, đã bắt đầu ở Ulsan. Bảng lương của thế hệ kế tiếp sẽ có hình hài ra sao được định đoạt từ đây.
