Bộ Việc làm và Lao động Hàn Quốc đã tổ chức 'Diễn đàn Việc làm Tương lai APEC' trong hai ngày kể từ ngày 6 tháng 4 tại khách sạn Conrad ở Seoul. Đây là hoạt động tiếp nối tuyên bố chung của Hội nghị Bộ trưởng Lao động APEC được tổ chức tại Hàn Quốc năm ngoái, với sự tham dự của khoảng 100 người gồm các tổ chức quốc tế, người phụ trách chính sách của các nền kinh tế thành viên và đại diện doanh nghiệp tư nhân. Các thảo luận diễn ra trong hai ngày không dừng lại ở việc AI xóa bỏ bao nhiêu việc làm. Trọng tâm là cú sốc chạm tới nhóm nào sớm nhất.
Nhà nghiên cứu No Se-ri thuộc Viện Nghiên cứu Lao động Hàn Quốc công bố rằng phần lớn doanh nghiệp trong nước trả lời tỷ lệ AI thay thế công việc là tối đa 10%. Bà bổ sung rằng theo tiêu chuẩn của OECD, tác động tiêu cực của AI đối với việc làm cũng chưa bộc lộ trên diện rộng. Tỷ lệ thay thế 10% cách xa nỗi lo một nửa việc làm biến mất. Thế nhưng phần sau của cùng bài công bố này lại làm lung lay cảm giác yên tâm đó.
Sau khi AI tạo sinh lan rộng vào năm 2023, đà tăng việc làm của người trẻ ở những ngành nghề có mức độ phơi nhiễm AI cao đã chững lại rõ rệt. Mức độ phơi nhiễm AI là chỉ số cho biết trong các nhiệm vụ của công việc đó, phần AI hiện có thể đảm nhiệm chiếm bao nhiêu. Tỷ lệ gia nhập những ngành nghề này của nhóm 22-25 tuổi cũng đang giảm. Hiện tượng quy mô việc làm tổng thể không lay chuyển nhưng riêng cánh cửa để bước vào lại hẹp đi, tại diễn đàn được gọi là 'cái bẫy của tổng lượng'.
Cũng có nhận định rằng việc cắt giảm nhân sự của doanh nghiệp đang được thực hiện dựa trên kỳ vọng thay vì thành quả đã được chứng thực của AI. Nghĩa là kế hoạch nhân lực dịch chuyển trước khi hiệu quả áp dụng thực tế được kiểm chứng. Trong trường hợp này, phía bị giảm chủ yếu là những nhân lực có thâm niên ngắn và được xem là khả năng bị thay thế cao. Trong lúc thống kê tổng lượng có vẻ yên ả, gánh nặng lại dồn vào một số nhóm tuổi và khoảng tay nghề nhất định.
Bà Angelica Salvi Del Pero của OECD trong bài phát biểu chính ngày đầu tiên cho biết 27% tổng số ngành nghề đang phơi nhiễm trước sự thu hẹp do tự động hóa. Kết quả cho thấy 54% người lao động lo ngại thất nghiệp do AI trong 10 năm tới cũng được trình bày cùng lúc. Trong khi đó, những việc làm công nghệ cao trực tiếp phát triển và duy trì hệ thống AI chỉ dừng ở 1% tổng số. Đó là câu chuyện về sự lệch pha giữa quy mô của nỗi sợ và độ rộng của lối đi mới mở ra.
Khoảng chênh tương tự cũng được xác nhận trong các khảo sát trong nước. Trong khảo sát của Gapjil119, 6 trên 10 người lao động ở độ tuổi 20 trả lời rằng AI sẽ làm thay công việc của mình, và việc làm càng bất ổn hoặc lương càng thấp thì họ càng nhìn thời điểm đó gần hơn. Báo cáo 'Chuyển đổi số và thị trường lao động' của Viện Thông tin Việc làm Hàn Quốc phân tích rằng AI tái cấu trúc công việc hơn là chỉ đơn thuần cắt giảm. Tức là ngay trong cùng một nghề, các nhiệm vụ bị tự động hóa và các nhiệm vụ có tầm quan trọng tăng lên được phân tách.
Các trường hợp doanh nghiệp được giới thiệu tại diễn đàn cho thấy sự tái cấu trúc đó có hình hài thế nào. Hyosung ITX đã đào tạo phần mềm AI cho tư vấn viên tổng đài và chuyển họ sang công việc thiết kế chatbot và quản lý chất lượng. POSCO đã thay thế việc kiểm tra lò cao có độ rủi ro cao bằng hệ thống vận hành từ xa dựa trên học sâu, qua đó hạ thấp nguy cơ tai nạn lao động, còn Ủy ban An toàn và Sức khỏe Nghề nghiệp Hong Kong công bố hệ thống an toàn kết hợp cảm biến mũ bảo hộ thông minh với thuật toán AI. Việc chuyển đổi này được áp dụng cho bao nhiêu người và tai nạn giảm bao nhiêu thì không có trong các bài công bố.
Trở ngại của quá trình chuyển đổi nằm ở phía năng lực hơn là ý chí. Một nửa số doanh nghiệp vừa và nhỏ tham gia khảo sát của OECD chọn năng lực công nghệ là rào cản lớn nhất của việc áp dụng AI. Cũng có công bố rằng tin tuyển dụng kỹ sư phần mềm AI chuyên môn tăng 11% so với năm trước, nhưng số người có thể ứng tuyển vào các tin đó là hạn chế. Khoảng cách giữa tổ chức có năng lực tái thiết kế và tổ chức không có quyết định cường độ cú sốc đối với từng cá nhân.
Nhà nghiên cứu No đề xuất các giải pháp gồm xây dựng hệ thống học tập suốt đời, mở rộng đối thoại xã hội và sự tham gia của người lao động trong quá trình áp dụng công nghệ, và quản trị AI có trách nhiệm. Chính phủ đang chuẩn bị kế hoạch cơ bản liên quan đến ổn định việc làm trong chuyển đổi công nghiệp gắn với nhiệm vụ quốc gia 'Đại chuyển đổi lao động', tên gọi và thời điểm công bố chưa được ấn định. Trong phần thảo luận của diễn đàn, vai trò của chính phủ đã được bàn tới qua trường hợp của Singapore và Philippines.
AI không làm trống chỗ làm trong một sớm một chiều. Thay vào đó, nó nâng dần ngưỡng bước vào công việc đầu tiên, và lặng lẽ thay đổi việc gì là nhiệm vụ quan trọng trong cùng một chỗ làm. Quá trình tư vấn viên tổng đài hiện nay chuyển sang ngồi ở vị trí người thiết kế chatbot sẽ quyết định hồ sơ xin việc của người mới vào đời vài năm sau. Thống kê càng yên ả thì càng cần nhìn vào bên trong xem điều gì đang dịch chuyển.
