Chủ đề của các nhóm chuẩn bị xin việc đã thay đổi. Từ chuyện công ty nào đang tuyển người, nó chuyển sang chuyện công việc này liệu còn tồn tại sau vài năm nữa hay không. Điều đó có nghĩa là câu hỏi mà những người cùng ôn một chứng chỉ đặt ra cho nhau đã khác đi. Nỗi bất an di chuyển nhanh hơn các thông báo tuyển dụng.
Trong một năm qua, nỗi bất an về việc làm mà người chuẩn bị xin việc cảm nhận đã tăng gấp ba lần. Một khảo sát khác công bố cùng tuần lại cho ấn tượng ngược lại. Đó là nhóm nghề kỹ sư phần mềm hóa ra là nhóm ít lung lay nhất. Thêm vào đó là phân tích cho thấy tuyển dụng ở bậc nhân viên mới đã giảm, ba hướng dữ liệu này trông như đang kể những câu chuyện khác nhau.
Nhưng ba điều này không mâu thuẫn với nhau. Đó là kết quả của việc nhìn một sự thật từ những độ cao khác nhau. Thứ mà AI cắt giảm không phải toàn bộ nghề nghiệp.
Đó là phần tuyển dụng nhân viên mới bước vào nghề đó. Có nghĩa là thay vì đo tổng lượng nỗi sợ, cần nhìn xem ở nhóm nghề nào và bậc thâm niên nào thực sự đang mỏng đi.
Vì sao lại từ bậc đầu tiên. Công việc giao cho nhân viên mới phần lớn đã được định hình sẵn. Đó là việc soạn tài liệu theo mẫu có sẵn, mở rộng mã nguồn có sẵn theo cách tương tự, chuyển kết quả sang bảng biểu. Công cụ tạo sinh, tức là chương trình tạo ra bản nháp chỉ với vài dòng chỉ dẫn, đã hấp thụ nhanh nhất đúng phần đó.
Ngược lại, công việc của người có kinh nghiệm gần với việc thẩm định. Họ chọn ra bản nháp nào dùng được trong số những bản đã được tạo ra, chỉ ra chỗ sai, và chịu trách nhiệm về kết quả. Khảo sát cho thấy nhóm nghề kỹ sư ít lung lay hơn được hiểu là do lớp này dày. Việc mà công cụ làm giỏi và việc mà con người được trả tiền đã tách ra khỏi nhau.
Tất nhiên có ý kiến phản bác. Đó là nhận định rằng nếu cánh cửa dành cho nhân viên mới hẹp lại thì vài năm sau lớp người có kinh nghiệm cũng sẽ trống. Rằng không có ai từng đặt chân lên bậc đầu tiên thì người đứng ở bậc thứ hai sẽ đến từ đâu.
Nếu nói về nỗi sợ theo đơn vị nghề nghiệp thì đối sách cũng ra theo đơn vị nghề nghiệp. Chẩn đoán "nhóm nghề này nguy hiểm" không tạo ra được gì hơn lời khuyên đổi ngành học. Trong khi đó, nếu chẩn đoán rằng bậc đầu tiên đang mỏng đi thì đối sách thay đổi theo hướng cụ thể. Thiết kế bài tập thế nào để rèn nhân viên mới khả năng thẩm định, cho họ tích lũy kinh nghiệm bằng gì sau khi công việc định hình sẵn biến mất, những câu hỏi đó rơi xuống thành vấn đề của thực tiễn.
Công cụ hiện nay đưa ra bản nháp nhanh nhưng tự nó không biết bản nháp đó có sai hay không. Việc kiểm chứng vẫn thuộc về con người, và người gánh phần đó là người đã học được cảm giác nghề qua các công việc định hình sẵn. Cách đào tạo thay thế cho lộ trình này chưa được hoàn thiện ở bất kỳ tổ chức nào.
Lời khuyên cần thiết cho người chuẩn bị xin việc đang bất an có lẽ không phải là bảo họ từ bỏ nhóm nghề. Khi đọc thông báo tuyển dụng, tốt hơn là thử phân biệt công việc đó là việc tạo ra bản nháp hay việc sàng lọc bản nháp. Nếu là công việc chạm tay tới loại việc thứ hai thì dù cửa có hẹp cũng đáng để bước vào.
