Ngày 14 tháng 3 (giờ địa phương), báo chí dẫn nhiều nguồn tin đưa tin Meta đang thảo luận trong nội bộ phương án cắt giảm hơn 20% tổng nhân lực. Phía công ty trả lời rằng đó là thông tin mang tính suy đoán, và việc cắt giảm khi nào, bao nhiêu thì ngay trong nội bộ công ty cũng chưa có kết luận. Ngày 5 tháng 3, chín ngày trước đó, Anthropic công bố báo cáo khảo sát mức độ AI được sử dụng trong công việc của 800 nghề, cho biết không tìm thấy bằng chứng tỷ lệ thất nghiệp tăng lên ở các nghề có mức độ tiếp xúc AI cao kể từ cuối năm 2022. Hai tin tức xuất hiện trong vòng một tuần chỉ về hai hướng trái ngược nhau.
Meta đang thuê khoảng 79.000 người tính đến cuối năm 2025. Công ty này từng cho 11.000 người nghỉ việc, tương đương khoảng 13% tổng nhân lực, vào tháng 11 năm 2022, và năm 2023 cũng đã tuyên bố cắt thêm 10.000 vị trí. Amazon đưa ra kế hoạch cắt 16.000 vị trí, tương đương khoảng 10% tổng nhân lực, vào tháng 1 năm 2026, còn công ty thanh toán Block nói sẽ giảm hơn 4.000 trong số 10.000 nhân viên với lý do các mô hình AI phát triển nhanh.
Nếu chỉ liệt kê các tin cắt giảm nhân sự thì kết luận có vẻ chỉ có một. Thế nhưng "mức độ tiếp xúc quan sát được" mà Anthropic xây dựng lại vẽ ra bức tranh khác. Mức độ tiếp xúc quan sát được là giá trị đo xem trong các công việc của một nghề nhất định, phần mà AI đang thực sự đụng tay vào là bao nhiêu. Thay cho việc hỏi nghề đó đã biến mất hay chưa, nó nhìn vào việc khối lượng công việc bên trong nghề đó đã chuyển sang phía máy móc tới đâu.
Nhìn vào các con số thì lập trình viên máy tính cao nhất với 74,5%. Tiếp theo là nhân viên dịch vụ khách hàng 70,1%, nhân viên nhập liệu 67,1%, chuyên viên hồ sơ y tế 66,7%, còn nhà phân tích nghiên cứu thị trường và chuyên viên tiếp thị là 64,8%. Bán hàng, bán buôn và sản xuất không tính sản phẩm kỹ thuật và khoa học là 62,8%, nhà phân tích tài chính và đầu tư 57,2%, nhân viên phân tích và kiểm tra đảm bảo chất lượng phần mềm 51,9%, nhà phân tích an ninh thông tin 48,6%, chuyên viên hỗ trợ người dùng máy tính 46,8%.
Đầu bên kia là 0%. Đầu bếp, thợ sửa xe máy, nhân viên cứu hộ, bartender, nhân viên rửa bát, nhân viên hướng dẫn phòng thay đồ thuộc nhóm này. Những công việc phải có tay và thân thể ở hiện trường mới xong thì không đo được mức độ tiếp xúc. Điều đó đối lập chính xác với việc các công việc văn phòng cổ cồn trắng chiếm phần trên.
Điều thú vị là thành phần nhân lực của các nghề có mức độ tiếp xúc cao. Anthropic viết rằng người lao động của các nghề này có xu hướng lớn tuổi, nữ giới, học vấn cao và lương cao. Báo cáo cũng nói tỷ lệ thất nghiệp không tăng nhưng việc tuyển dụng lao động trẻ ở các nghề đó đã chậm lại. Đây là hình thái nhân lực hiện có vẫn làm việc như cũ trong khi cánh cửa cho người mới vào hẹp lại.
Khảo sát trong nước cũng từng chỉ ra điểm tương tự. Viện Thông tin Việc làm Hàn Quốc (한국고용정보원) hồi tháng 4 năm ngoái đã phân tích tỷ lệ thay thế nhiệm vụ bằng AI của hơn 500 nghề trong báo cáo "Sự thay thế và thay đổi nhiệm vụ của lao động cổ cồn trắng bởi trí tuệ nhân tạo", và chọn nghề có tỷ lệ thay thế cao nhất là thợ thiết kế rập. Biên kịch truyền hình, nhà thiết kế đồ họa game, diễn viên lồng tiếng cũng thuộc nhóm cao. Mức độ tiếp xúc quan sát được của Anthropic và tỷ lệ thay thế nhiệm vụ của Viện Thông tin Việc làm có cách tính khác nhau nên khó so sánh trực tiếp hai giá trị này.
Ngôn ngữ từ phía doanh nghiệp cũng đang thay đổi. CEO Meta Mark Zuckerberg hồi tháng 1 năm nay nói rằng ngày càng nhiều trường hợp một người xuất sắc làm được dự án mà trước đây cả một đội lớn đảm nhận. Cũng có tin cùng công ty này tuyên bố sẽ rót 600 tỷ USD vào trung tâm dữ liệu đến năm 2028, đã mua lại Moltbook, nền tảng mạng xã hội dành cho tác tử AI, và đang xúc tiến phương án mua startup AI Trung Quốc Manus với giá 2 tỷ USD. Cách bố trí giảm người và đổ tiền vào máy móc hiện ra rõ ràng.
Ngã rẽ phân chia hai câu chuyện nằm ở chỗ trong nhiều đầu việc tạo nên một nghề thì mấy đầu việc bị tách ra, và việc tách ra đó diễn ra nhanh tới mức nào. Việc một nghề nào đó biến mất hoàn toàn không trở thành ngã rẽ. Lập trình viên với mức độ tiếp xúc 74,5% không ở trong trạng thái nghề nghiệp đã biến mất.
Chỉ là phần lớn khối lượng công việc đang được xử lý theo cách khác. Lý do thông báo cắt giảm nhân sự và chỉ số mức độ tiếp xúc trông có vẻ lệch nhau cũng nằm ở đây.
Phương án cắt giảm của Meta có thực sự được chốt hay không, phạm vi bộ phận bị ảnh hưởng tới đâu vẫn chưa được quyết định. Tính từ ngày 30 tháng 11 năm 2022, thời điểm ChatGPT ra mắt, đã trôi qua 3 năm 4 tháng, và trong thời gian đó thống kê tuyển dụng phản ứng nhanh nhất ở phía nhân viên mới. Việc chia công việc của mình thành khoảng mười đầu việc rồi viết ra, và đánh dấu xem trong đó việc nào có thể chuyển sang tay người khác, thì hữu ích hơn là đọc danh sách các nghề biến mất. Nếu năm sau mở lại tờ giấy đó và đếm xem số dấu đã tăng thêm mấy cái, mỗi người sẽ biết được thay đổi này nhanh tới mức nào đối với mình.
