Khảo sát cho rằng AI đã làm tăng việc làm và phân tích cho rằng ngưỡng tìm việc của thanh niên không hạ xuống đã ra trong cùng một tuần. Anthropic ngày 5/3 (giờ địa phương) công bố báo cáo tác động thị trường lao động, cho biết xác suất người tìm việc 22-25 tuổi được tuyển mới vào các nghề có mức độ tiếp xúc AI cao đã giảm khoảng 14% kể từ năm 2022. Ngày 11/3, một ngày sau đó, Snowflake công bố rằng trong khảo sát 2.050 người ra quyết định tại 10 quốc gia, 77% doanh nghiệp trả lời tuyển dụng đã tăng sau khi ứng dụng AI. Hai con số trông có vẻ trái ngược, nhưng thực ra đang đo những chỗ khác nhau.
Cốt lõi của báo cáo Anthropic là chỉ số mới mang tên 'mức độ tiếp xúc quan sát được'. Đây là giá trị được tính bằng cách đối chiếu tỷ lệ công việc AI có thể làm về mặt lý thuyết với tỷ lệ công việc người ta thực sự giao cho AI. Khoảng cách giữa hai tỷ lệ này rộng hơn ta nghĩ. Với các công việc thuộc lĩnh vực máy tính và toán học, về lý thuyết khoảng 94% có thể do mô hình ngôn ngữ lớn đảm nhiệm, nhưng mức sử dụng thực tế chỉ dừng ở 33%.
Xét theo nghề, lập trình viên máy tính cao nhất với 74,5%. Tiếp theo lần lượt là nhân viên tư vấn dịch vụ khách hàng 70,1%, nhân viên nhập liệu 67,1%, chuyên viên hồ sơ bệnh án 66,7%, chuyên viên phân tích nghiên cứu thị trường 64,8%. Ở phía ngược lại là các nghề dùng sức như đầu bếp, nhân viên pha chế, thợ sửa xe máy, nhân viên cứu hộ.
Nhóm nghiên cứu xếp các công việc pháp lý như tranh tụng tại tòa, việc cắt tỉa cây và vận hành máy nông nghiệp vào nhóm lĩnh vực AI vẫn khó đảm đương. Các yếu tố làm chậm việc ứng dụng được nêu ra là ràng buộc pháp lý, yêu cầu về phần mềm, quy trình con người kiểm chứng kết quả.
Điểm đáng chú ý là từ khi ChatGPT ra mắt đến nay, tỷ lệ thất nghiệp của nhóm nghề tiếp xúc cao không tăng ở mức có ý nghĩa thống kê. Biến động việc làm quy mô lớn cũng không được ghi nhận. Dù vậy nếu chỉ riêng xác suất tìm được việc mới của thanh niên giảm xuống, thì như cách nhóm nghiên cứu lý giải, khả năng lớn nguyên nhân là cắt giảm tuyển dụng hơn là sa thải. Doanh nghiệp điều chỉnh bằng cách không tạo ra chỗ tuyển mới thay cho việc cho người lao động nghỉ.
Khảo sát của Snowflake cho thấy kết quả mà doanh nghiệp cảm nhận. 46% đã trải qua việc giảm bớt một phần công việc, và trong số các doanh nghiệp trải qua cả hai, 69% đánh giá AI có tác động tích cực đến việc làm nói chung. Các tổ chức tích lũy được nhiều trường hợp ứng dụng có 75% trả lời thấy hiệu quả tích cực ròng về mặt nhân lực, trong khi các tổ chức mới bắt đầu ứng dụng chỉ dừng ở 56%. Số tiền thu về trên mỗi 1 USD đầu tư cho AI được thống kê trung bình là 1,49 USD.
Quan trọng hơn là việc làm tăng và giảm ở công việc nào. Các lĩnh vực có việc làm tăng ròng lần lượt là vận hành IT 56%, an ninh mạng 46%, phát triển phần mềm 38%. Tác động giảm thể hiện rõ ở dịch vụ và hỗ trợ khách hàng cùng phân tích dữ liệu, mỗi bên 37%.
96% doanh nghiệp trả lời gặp khó khăn khi mở rộng ra toàn công ty, và khoảng 80% chỉ ra nguyên nhân là vấn đề công nghệ hoặc dữ liệu. Câu trả lời rằng dữ liệu nằm rải rác theo từng bộ phận chiếm 65%, đo lường chất lượng và giám sát chiếm 62%.
Mối tương quan cứ mỗi khi mức độ tiếp xúc AI tăng 10 điểm phần trăm thì dự báo tốc độ tăng trưởng việc làm trong 10 năm tới (2024-2034) giảm 0,6 điểm phần trăm lộ ra khi đối chiếu với dự báo của Cục Thống kê Lao động Mỹ. Nhóm nghề tiếp xúc cao có tiền lương theo giờ cao hơn nhóm nghề không tiếp xúc trung bình 47%, tỷ trọng người có trình độ sau đại học cũng chênh khoảng bốn lần, 17,4% so với 4,5%. Nghĩa là những công việc có điều kiện tốt lung lay trước. Nếu bậc thang đầu tiên bước vào những công việc đó ít đi thì bậc kế tiếp cũng biến mất theo.
Đồng hồ chính sách đã chạy từ trước. Bộ Việc làm và Lao động ngày 11/3 báo cáo 'Tình hình xây dựng kế hoạch cơ bản về ổn định việc làm trong chuyển đổi công nghiệp' tại hội nghị bộ trưởng kinh tế khẩn cấp và cho biết sẽ chốt, công bố kế hoạch trước tháng 6. Các nhiệm vụ được đưa vào gồm giám sát thường xuyên theo ngành, khu vực và nghề dựa trên dữ liệu tuyển dụng thời gian thực và cảnh báo sớm khủng hoảng việc làm, tư vấn chuyển đổi công việc và tiền khuyến khích, củng cố lưới an toàn bao gồm trợ cấp thất nghiệp, đào tạo năng lực AI theo từng giai đoạn cuộc đời. Đây là thiết kế đưa ra những nguyên tắc mà giới lao động, giới chủ và chính phủ cùng giữ, thay cho kế hoạch 5 năm do chính phủ đơn phương thúc đẩy, và chia sẵn chính sách theo từng kịch bản vì chưa rõ công nghệ sẽ triển khai về đâu.
Bộ Lao động cũng đang xem xét việc khảo sát thực trạng các tác dụng phụ của quá trình chuyển đổi như thiên lệch của thuật toán tuyển dụng và đánh giá, hướng dẫn đạo đức AI trong lĩnh vực lao động, luật hóa quyền được ngắt kết nối. Thảo luận tập trung qua diễn đàn chuyên gia được ấn định vào tháng 4-5.
Cảnh công nghệ thay thế con người không in đậm trong thống kê. Thay vào đó, những ô mà người hai mươi hai tuổi có thể nộp hồ sơ đang ít dần từng chút một. Kế hoạch cơ bản sẽ ra vào tháng 6 dừng lại ở hỗ trợ chuyển việc cho người đang làm hay chứa cả phần dành cho người lần đầu bước vào nơi làm việc, điều đó quyết định thành bại của kế hoạch này. Việc lấp lại những tin tuyển nhân viên mới đã biến mất không thể chỉ bằng nỗ lực cá nhân.
