Ngày 9/3 vừa qua, dầu Brent chạm mức 119,50 USD/thùng. Đây được ghi nhận là mức lập lại đỉnh cao nhất sau khi lần đầu tiên vượt ngưỡng 100 USD kể từ chiến tranh Nga-Ukraine. Mỗi khi giá nhiên liệu hóa thạch dao động như vậy, lý do cho năng lượng tái tạo lại lớn lên. Nhưng việc lý do lớn lên và việc chuyển đổi nhanh hơn không phải là một.
Báo cáo mà Viện Nghiên cứu Công nghiệp (KIET) đưa ra ngày 12 đã xử lý trực diện khoảng cách này. Nghiên cứu viên Park Yu-mi thuộc Phòng Nghiên cứu Trung hòa carbon công nghiệp chẩn đoán rằng khủng hoảng Trung Đông đã làm nổi rõ sự cần thiết của chuyển đổi sang năng lượng tái tạo, nhưng cú sốc ngắn hạn khó dẫn thẳng tới việc tăng tốc chuyển đổi. Đó là câu chuyện chỉ ra những điều kiện nằm giữa ô cửa mà khủng hoảng mở ra và việc thực sự đi qua ô cửa đó.
Cuộc chiến Trung Đông bắt đầu ngày 28/2 đã dẫn tới việc phong tỏa eo biển Hormuz và nguồn cung dầu, khí đốt bị trục trặc. Giá khí đốt tăng hơn 40% ở châu Âu và hơn gấp đôi ở châu Á. Cơ sở LNG lớn nhất thế giới Ras Laffan cũng ngừng vận hành. Ngân hàng Trung ương Hàn Quốc nhìn nhận rằng do dư chấn này, áp lực giảm tăng trưởng lớn lên nên tốc độ tăng trưởng năm nay sẽ thấp hơn mức dự báo trước đó, và dự báo đà tăng giá năng lượng sẽ tiếp tục ngay cả sau khi chiến tranh kết thúc, do tính bất định của việc tái vận hành cơ sở và bình thường hóa nguồn cung.
Điều kiện thứ nhất là giá của đồng tiền. Giá nhiên liệu hóa thạch tăng đẩy vật giá lên và vật giá kéo lãi suất lên. Trong khi đó, năng lượng tái tạo có tỷ trọng đầu tư thiết bị ban đầu lớn nên đặc biệt nhạy cảm với chi phí huy động vốn.
Phân tích cho thấy khi lãi suất tăng 2 điểm phần trăm, chi phí phát điện năng lượng tái tạo tăng khoảng 20%, trong khi phát điện bằng khí đốt tăng 11%. Sự xung đột nảy sinh ở đây, khi khủng hoảng làm tăng sự cần thiết của năng lượng tái tạo và đồng thời làm co lại khoản đầu tư đó.
Điều kiện thứ hai là con đường cho điện chảy qua. Chỉ dựng thiết bị thôi thì chưa đủ, mà phải tiến hành song song việc mở rộng lưới điện, chi phí tích hợp hệ thống như lưu trữ và dự phòng, cùng việc chỉnh đốn thể chế bao gồm cấp phép. Tại Mỹ, lượng điện sử dụng của các trung tâm dữ liệu được dự báo tăng hơn gấp đôi cho tới năm 2030, và đang xuất hiện xu hướng chọn phát điện khí xây dựng nhanh hơn là chờ mở rộng lưới điện.
Thứ ba là vật liệu. Đồng được dự báo sẽ thiếu 30% nguồn cung so với nhu cầu cho tới năm 2035, và việc xây dựng mỏ mới cùng cơ sở tinh luyện có thể mất từ vài năm đến vài chục năm.
Điểm căn bản hơn mà báo cáo chỉ ra là việc mở rộng năng lượng tái tạo cho tới nay chưa đạt tới mức 'thay thế' đẩy lùi năng lượng hiện có mà dừng lại ở mức 'bổ sung' đỡ cho phần nhu cầu tăng thêm. Việc giảm tổng nhu cầu và kìm hãm sử dụng nhiên liệu hóa thạch phải là tiền đề thì chuyển đổi thực chất mới thành lập. Trên thực tế, sau sự biến Trung Đông, giá hợp đồng tương lai than quốc tế đã tăng 13,2% ở châu Á và 14,2% ở châu Âu, còn Hàn Quốc đã gỡ mức trần sản lượng nhiệt điện than.
Không phải là không có phương tiện ứng phó. Báo cáo đề xuất ổn định điều kiện đầu tư bằng hợp đồng chênh lệch (CfD), hợp đồng giá cố định dài hạn và giảm rủi ro thông qua tài chính chính sách, đồng thời tiến hành song song ngoại giao tài nguyên và đa dạng hóa chuỗi cung ứng để thu mua, dự trữ khoáng sản thiết yếu. Xây dựng hạ tầng lưới điện, siết tiêu chuẩn hiệu suất năng lượng cho tòa nhà và công nghiệp, mở rộng đầu tư giao thông công cộng, mở rộng phổ cập xe điện cũng được đưa vào như những phương án cụ thể. Báo cáo kèm theo điều kiện rằng ngay cả trong giai đoạn chuyển đổi vẫn cần quản lý tính ổn định của nguồn cung năng lượng hóa thạch.
Ngày 6, Chính phủ đã công bố đối sách đại chuyển đổi năng lượng lấy trục là mở rộng năng lượng tái tạo, nuôi dưỡng ngành sản xuất xanh và phát triển cân bằng vùng miền trong chuyển đổi năng lượng. Mục tiêu nâng tỷ trọng phát điện năng lượng tái tạo lên trên 20% cho tới năm 2030 đã được đưa vào. Tính đến năm 2024, tỷ trọng năng lượng mới và tái tạo trong nước là 10,6%, còn cách mức trung bình khoảng 30% của OECD. Ngân sách bổ sung 616,2 tỷ won của Bộ Khí hậu cũng tập trung vào mở rộng năng lượng tái tạo, nhưng nội dung phân bổ chi tiết chưa từng được công bố.
Tổng thư ký Liên Hợp Quốc António Guterres kêu gọi đẩy nhanh chuyển đổi, nói rằng ánh nắng mặt trời và gió không thể bị phong tỏa hay bị vũ khí hóa. Liên minh châu Âu đã đưa ra kế hoạch REPowerEU gộp tiết kiệm năng lượng, đa dạng hóa nguồn nhập khẩu và phát triển năng lượng sạch sau chiến tranh Nga-Ukraine, và các nước lớn gồm Anh cũng bày tỏ ý định tăng gấp đôi đầu tư năng lượng tái tạo với lý do chủ quyền năng lượng. Sau khi khủng hoảng bóp cò, việc đã chuẩn bị sẵn những gì sẽ quyết định kết quả.
Ở trong nước, những việc có thể làm ngay cũng đang mở ra. Chính phủ đang mở rộng tỷ lệ hoàn tiền khi sử dụng giao thông công cộng lên 30% cho tới tháng 9. Lựa chọn để lại một chiếc xe con và chuyển sang tàu điện ngầm và xe buýt vừa giảm chi phí đi lại của cá nhân, vừa là đơn vị nhỏ nhất của 'cắt giảm tổng nhu cầu' mà báo cáo nói tới. Thói quen còn lại ngay cả sau khi đồ thị giá dầu đi xuống trở lại được tạo ra từ phía đó.
